Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 61

तेषां या नायिकास्तास्त्वं रूपैस्तैस्तैरवस्थिता । दिवसोऽहं महादेवि रजनी त्वं निगद्यसे

teṣāṃ yā nāyikāstāstvaṃ rūpaistaistairavasthitā | divaso'haṃ mahādevi rajanī tvaṃ nigadyase

ان میں جو بھی پیشوا ملکہ یا حاکم قوتیں ہیں، وہ تُو ہی ہے، گوناگوں روپوں میں قائم۔ اے مہادیوی! میں دن ہوں اور تُو رات کہلاتی ہے۔

तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
याwho (she)
या:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (सम्बन्धक सर्वनाम)
नायिकाःheroines/leaders (f.)
नायिकाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनायिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
ताःthose (f.)
ताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
त्वम्you
त्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउभयलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
रूपैःby forms
रूपैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
तैःby those
तैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
तैःby those (various)
तैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन (पुनरुक्ति-बलार्थ)
अवस्थिताare situated/abide
अवस्थिता:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअव + स्था (धातु) → अवस्थिता (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past active participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि-भाव
दिवसःday
दिवसः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदिवस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउभयलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
महादेविO great goddess
महादेवि:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहा + देवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समास
रजनीnight
रजनी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरजनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
त्वम्you
त्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउभयलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
निगद्यसेyou are said/called
निगद्यसे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootनि + गद् (धातु)
Formलट्-लकार, मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive)

Śiva (deduced)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Scene: A split tableau: left half bathed in golden daylight with the male deity; right half in indigo night with the Goddess, stars and moon; around them, multiple feminine presiding figures symbolizing ‘nāyikās’ of various domains.

M
Mahādevī
D
Day (Divasa)
N
Night (Rajanī)

FAQs

The sacred feminine is the hidden leadership within all divine orders, and cosmic alternations like day/night are divine expressions.

Prabhāsa-kṣetra, where time itself is framed as a manifestation of the divine couple’s powers.

None directly; it supports contemplative worship (dhyāna) on day/night as sacred rhythms during tīrtha-vrata.