Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 33

Devanagari script

ज्ञानामृतसुतृप्तात्मा योगैश्वर्यप्रसादकः । योगींद्रमानसांभोज राजहंसो द्विजोत्तमः

Transliteration

jñānāmṛtasutṛptātmā yogaiśvaryaprasādakaḥ | yogīṃdramānasāṃbhoja rājahaṃso dvijottamaḥ

Translation

اس کی روح معرفت کے امرت سے پوری طرح سیراب ہے؛ وہ یوگ کی سلطانی سِدھیوں کی کرپا عطا کرتا ہے۔ وہ مہایوگیوں کے کنول جیسے دلوں پر راج ہنس کی مانند، اور دو بار جنم لینے والوں میں افضل ہے۔

Word by Word

• ज्ञानामृतसुतृप्तात्मा: whose self is well-satiated with the nectar of knowledge
• ज्ञानामृतसुतृप्तात्मा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ज्ञान-अमृत-सु-तृप्त-आत्मन् (प्रातिपदिक; components: ज्ञान + अमृत + सु + तृप्त + आत्मन्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (ज्ञानामृतेन सुतृप्तः आत्मा यस्य)

• योगैश्वर्यप्रसादकः: bestower of yogic lordship/powers
• योगैश्वर्यप्रसादकः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: योग-ऐश्वर्य-प्रसादक (प्रातिपदिक; components: योग + ऐश्वर्य + प्रसादक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (योगैश्वर्यस्य प्रसादकः = bestower)

• योगीन्द्रमानसाम्भोज: the lotus of the yogi-lord’s mind
• योगीन्द्रमानसाम्भोज: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: योगीन्द्र-मानस-अम्भोज (प्रातिपदिक; components: योगीन्द्र + मानस + अम्भोज)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (योगीन्द्रस्य मानसाम्भोजम् = 'lotus of the yogi-lord’s mind')

• राजहंसः: royal swan
• राजहंसः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजहंस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय (राजा इव हंसः)

• द्विजोत्तमः: best of the twice-born
• द्विजोत्तमः: Apposition (Samānādhikaraṇa/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्विज-उत्तम (प्रातिपदिक; components: द्विज + उत्तम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (द्विजानाम् उत्तमः)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A serene sage-like divine figure (contextually Brahmā in the passage) with calm luminous face, a white royal swan poised upon a lotus that resembles a yogin’s mind; subtle streams of ‘jñānāmṛta’ depicted as light pouring into lotus-hearts of seated yogins.

Characters & Entities

• Yogins (yogīndra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The highest fruit of tīrtha is inner transformation—knowledge and yogic grace that refine the mind into discernment (the ‘royal swan’).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra, praised as a giver of jñāna and yogic prosperity (aiśvarya).

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is stated; the verse highlights spiritual fruits—jñāna and yogic empowerment.