Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 104

ईश्वर उवाच । त्वमेव हि चराः प्राणाः सर्वस्य जगतोरणिः । त्वया विरहितो देवि मुहूर्तमपि नोत्सहे

īśvara uvāca | tvameva hi carāḥ prāṇāḥ sarvasya jagatoraṇiḥ | tvayā virahito devi muhūrtamapi notsahe

ایشور نے فرمایا: تم ہی سب کے چلتے ہوئے پران ہو؛ تم ہی سارے جگت کی پیدائش کی ارنی (آگ جلانے کی لکڑی) ہو۔ اے دیوی، تم سے جدا ہو کر میں ایک لمحہ بھی برداشت نہیں کر سکتا۔

ईश्वरःĪśvara (Lord)
ईश्वरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन
एवalone/indeed
एव:
Sambandha/Connector (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-निपात
हिindeed/for
हि:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formहेतौ/निश्चयार्थक-निपात (particle: ‘for/indeed’)
चराःmoving
चराः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootचर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (qualifies ‘प्राणाः’)
प्राणाःlife-breaths
प्राणाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समानाधिकरणम् ‘त्वम्’ इत्यनेन (predicative nominative)
सर्वस्यof all
सर्वस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध
जगतःof the world
जगतः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध
ओरणिःsupport/prop (oraṇi)
ओरणिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootओरणि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समानाधिकरणम् ‘प्राणाः’ इत्यनेन (appositional/predicative)
त्वयाby/with you
त्वया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया, एकवचन
विरहितःseparated (from you)
विरहितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवि + रह् (धातु) + इत (कृत्)
Formकृदन्त (past participial adjective ‘separated/deprived’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘अहम्’ (अध्याहृत) इत्यस्य विशेषणम्
देविO Goddess
देवि:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (vocative/सम्बोधन), एकवचन
मुहूर्तम्for a moment
मुहूर्तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमुहूर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कालपरिमाण-द्वितीया (accusative of duration)
अपिeven
अपि:
Sambandha/Connector (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपेक्षार्थक-निपात (particle: ‘even/also’)
not
:
Pratishedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation)
उत्सहेI am able/dare
उत्सहे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउत् + सह् (धातु)
Formलट्-लकार (present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; आत्मनेपद

Śiva (Īśvara/Parameśvara)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (Somnātha)

Type: kshetra

Listener: Devī (Pārvatī)

Scene: Somnātha/Prabhāsa sacred ambience; Īśvara addresses Devī with tender intensity, presenting her as the moving prāṇas and the cosmic araṇi; the divine couple seated in serene yet intimate posture, with subtle symbols of fire-generation (araṇi) and breath-winds moving through the scene.

Ī
Īśvara (Śiva)
D
Devī (Pārvatī)
P
Prāṇa
A
Araṇi

FAQs

It affirms Śiva–Śakti unity: the Goddess is described as the vital, generative principle sustaining the world.

No tīrtha is named in this verse; it is part of the Śiva–Pārvatī dialogue within the Prabhāsa-kṣetra Māhātmya.

None; the verse is theological praise and relational intimacy, not a ritual instruction.