Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 39

Devanagari script

त्वया प्रतिष्ठितं लिंगमस्मात्स्थानाच्च पश्चिमे । उमानाथस्य विधिवत्सोमनाथेति तत्स्मृतम्

Transliteration

tvayā pratiṣṭhitaṃ liṃgamasmātsthānācca paścime | umānāthasya vidhivatsomanātheti tatsmṛtam

Translation

اس مقام کے مغرب میں جو لِنگ آپ نے قائم کیا، وہ اُماناتھ (اُما کے ناتھ، شِو) کے لیے شاستری طریقے سے نصب ہوا؛ اسی لیے وہ ‘سومناتھ’ کے نام سے یاد کیا جاتا ہے۔

Word by Word

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (Agent-in-instrumental)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, तृतीया विभक्ति, एकवचन

• प्रतिष्ठितम्: established
• प्रतिष्ठितम्: Karma (Object described)
• Type: Verb
• Root: प्र-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; ‘लिङ्गम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• लिङ्गम्: liṅga (emblem)
• लिङ्गम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• अस्मात्: from this
• अस्मात्: Apadana (Source)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, पञ्चमी विभक्ति, एकवचन

• स्थानात्: place
• स्थानात्: Apadana (Source)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चयार्थक (conjunction)

• पश्चिमे: to the west/in the western side
• पश्चिमे: Adhikarana (Location)
• Type: Adjective
• Root: पश्चिम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; दिग्वाचक विशेषणम् (qualifying implied देशे)

• उमानाथस्य: of Umānātha (Śiva)
• उमानाथस्य: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: उमा + नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: उमायाः नाथः), पुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन

• विधिवत्: duly
• विधिवत्: Visheshana (Manner)
• Type: Indeclinable
• Root: विधिवत् (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक (according to rite)

• सोमनाथ: Somanātha
• सोमनाथ: Samjna (Name)
• Type: Noun
• Root: सोम + नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: सोमस्य नाथः), पुंलिङ्ग; (इति-शब्दरूपेण नाम)

• इति: thus
• इति: Samjna-marker
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय, नामनिर्देशार्थक (quotative)

• तत्: that (liṅga)
• तत्: Karta (Subject reference)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; ‘लिङ्गम्’ इत्यस्य पुनर्निर्देशः

• स्मृतम्: is remembered/called
• स्मृतम्: Kriya (Predicate)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विधेय (predicate)

Speaker

Īśvara (Śiva) (deduced from continuing address to Kubera and site-etymology)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Somanātha (Umānātha) in Prabhāsakṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: (Contextual) a sage/interlocutor in Prabhāsa-māhātmya (often Nārada/others depending on recension)

Visual Art Cues

Scene: A consecration scene: Kubera (or the establishing devotee) stands before a newly installed liṅga to the west of the sacred precinct; priests perform abhiṣeka; the sea-breeze of Prabhāsa and temple banners frame the moment; Umā and Maheśvara’s presence is implied through iconographic aura.

Characters & Entities

• Somanātha
• Śiva (Umānātha)
• Kubera
• Prabhāsakṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Consecration performed according to dharma (vidhi) anchors divine presence in place, making geography itself a vessel of remembrance (smṛti).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Somanātha (Somnāth) in the Prabhāsakṣetra region, described as west of Kuberanagara.

What ritualistic prescription is mentioned?

Liṅga-pratiṣṭhā performed vidhivat (according to proper consecration rules).