Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 13

Devanagari script

विना मन्त्रेण यस्तत्र देवि स्नानं समाचरेत् । समाप्नोति क्वचिच्छ्रेयो मुक्त्वैकं पर्ववासरम्

Transliteration

vinā mantreṇa yastatra devi snānaṃ samācaret | samāpnoti kvacicchreyo muktvaikaṃ parvavāsaram

Translation

اے دیوی! جو وہاں منتر کے بغیر اسنان کرے، وہ کبھی کبھی کچھ بھلائی کا پھل پا لیتا ہے؛ مگر پَروَن کے مقدّس دن وہ فائدہ بھی جاتا رہتا ہے۔

Word by Word

• विना: without
• विना: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: विना (अव्यय)
• Form: उपसर्गसदृश अव्यय (preposition/adverb), ‘without’ अर्थे

• मन्त्रेण: with a mantra (i.e., by mantra); here: without mantra
• मन्त्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन; ‘विना’ इत्यस्य योगे ‘मन्त्रं विना’ अर्थः

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (adverb of place)

• देवि: O Goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

• स्नानम्: bathing
• स्नानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन

• समाचरेत्: should perform
• समाचरेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + चर् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, तृतीयपुरुष, एकवचन

• समाप्नोति: attains fully
• समाप्नोति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आप् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, तृतीयपुरुष, एकवचन

• क्वचित्: at some time; in some case
• क्वचित्: Adhikarana (Occasion/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: काल/देशवाचक अव्यय (indefinite adverb: ‘at some time/anywhere’)

• श्रेयः: welfare/merit
• श्रेयः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्रेयस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन

• मुक्त्वा: having left; excepting
• मुक्त्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: मुच् (धातु) → मुक्त्वा (क्त्वान्त अव्यय)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund/absolutive): ‘having left/excepting’

• एकम्: one
• एकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘पर्ववासरम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• पर्ववासरम्: a festival day (parva-day)
• पर्ववासरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पर्व (प्रातिपदिक) + वासर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी: ‘पर्वणः वासरः’), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Śiva to Devī (Pārvatī) (deduced from direct address 'devi' and instruction on rite)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra Samudra-tīra (Lavaṇodadhi)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim at Prabhāsa seashore hesitates to enter the waves; priests indicate the parvan day and mantra requirement, with Somnātha’s coastal sacred aura in the background.

Characters & Entities

• Devī (Pārvatī)
• Parvan day (festival sacred day)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places yield fullest fruit when approached with correct mantra and rule; intention must be joined to proper method.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The ‘there’ refers to the Prabhāsa coastal tīrtha context of this adhyāya, where sea-bathing is regulated.

What ritualistic prescription is mentioned?

Bathing should be performed with the appropriate mantra; on parvan days, omission of mantra nullifies the benefit.