Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

स्थानं सपाटिकानाम तस्यदक्षिणतः स्थितम् । गव्यूतिमात्रं देवेशि बालार्क इति विश्रुतम्

Transliteration

sthānaṃ sapāṭikānāma tasyadakṣiṇataḥ sthitam | gavyūtimātraṃ deveśi bālārka iti viśrutam

Translation

وہاں ‘سپاٹِکا’ نام کی ایک جگہ ہے؛ اس کے جنوب میں، اے دیویِ دیوتاؤں، ایک گویوتی کے فاصلے پر ‘بالارک’ کے نام سے مشہور مقام ہے۔

Word by Word

• स्थानम्: place; site
• स्थानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचन

• सपाटिकानाम्: of the (people) with tablets/plaques
• सपाटिकानाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: स-पाटिका (प्रातिपदिक; पाटिका-शब्द)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th case), बहुवचन; समासः—कर्मधारय (सहिताः पाटिकाः येषां ते)

• तस्य: of it/that
• तस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th case), एकवचन

• दक्षिणतः: to the south (of)
• दक्षिणतः: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (ablatival adverb)

• स्थितम्: situated; located
• स्थितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• गव्यूतिमात्रम्: only a gavyūti in extent
• गव्यूतिमात्रम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गव्यूति + मात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (गव्यूतिः एव मात्रम्)

• देवेशि: O goddess (lady of gods)
• देवेशि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवेशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th case), एकवचन

• बालार्कः: Bālārka (the young Sun)
• बालार्कः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बाल + अर्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; समासः—कर्मधारय (बालः अर्कः)

• इति: thus; called
• इति: Quotation marker (इति)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण/इत्यर्थक-निपात

• विश्रुतम्: well-known; renowned
• विश्रुतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि-श्रु (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

Speaker

Īśvara (Śiva) (continued narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bālārka (near Sapāṭikā)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Deveśī/Mahādevī

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim’s-eye view: a sign-like depiction of Sapāṭikā, then a southern path to a Surya emblem shrine called Bālārka; the landscape suggests coastal Gujarat with sacred markers.

Characters & Entities

• Sapāṭikā
• Bālārka
• Mahādevī (Pārvatī)
• Prabhāsa-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The māhātmya sanctifies geography: even directions and distances become part of devotional remembrance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Bālārka, located south of the place called Sapāṭikā within Prabhāsa-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicit beyond guidance for reaching the tīrtha.