Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । तं दृष्ट्वा घोरवदनं मदं देवः शतक्रतुः । आयांतं भक्षयिष्यन्तं व्यात्ताननमिवान्तकम्

Transliteration

īśvara uvāca | taṃ dṛṣṭvā ghoravadanaṃ madaṃ devaḥ śatakratuḥ | āyāṃtaṃ bhakṣayiṣyantaṃ vyāttānanamivāntakam

Translation

اِیشور نے کہا: اُس ہولناک چہرے والے مَد کو دیکھ کر دیوتا شتکرتو (اِندر) نے اسے اپنی طرف آتے دیکھا، جو نگل جانے کو بڑھ رہا تھا—گویا خود موت، منہ پھیلائے کھڑی ہو۔

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara
• ईश्वरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• तम्: him
• तम्: Karman (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त अव्ययभाव (Gerund/Absolutive)

• घोरवदनम्: terrible-faced
• घोरवदनम्: Karman (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: घोर + वदन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (घोरं वदनं यस्य) विशेषणम् (to तम्)

• मदम्: Mada (the demon)
• मदम्: Karman (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (अत्र असुरनाम)

• देवः: the god
• देवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• शतक्रतुः: Śatakratu (Indra)
• शतक्रतुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शतक्रतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (शतं क्रतवो यस्य) इति इन्द्रनाम; देवः इत्यस्य विशेषणम्/अप्पोजिशन

• आयान्तम्: coming
• आयान्तम्: Karman (कर्म)
• Type: Verb
• Root: आ + या (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (to मदम्)

• भक्षयिष्यन्तम्: about to devour
• भक्षयिष्यन्तम्: Karman (कर्म)
• Type: Verb
• Root: भक्ष् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: भविष्यदर्थे शतृ-प्रत्ययान्त (intending/going to); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (to मदम्)

• व्यात्ताननम्: with gaping mouth
• व्यात्ताननम्: Upamana (उपमान)
• Type: Adjective
• Root: वि + आ + तन् (धातु) + क्त + आनन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (व्यात्तं आननं यस्य) विशेषणम् (to अन्तकम्)

• इव: like
• इव: Upama-suchaka (उपमासूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमावाचक-अव्यय (particle of comparison)

• अन्तकम्: Death (Yama)
• अन्तकम्: Upamana (उपमान)
• Type: Noun
• Root: अन्तक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Indra (Śatakratu), alarmed, beholds the onrushing personification of Mada—dread-faced, mouth agape like Yama—advancing to devour.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Mada
• Śatakratu (Indra)
• Antaka (Death)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When pride or injustice leads to peril, even the mighty must turn toward humility and the higher moral order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra, via the Cyavaneśvara Māhātmya cycle of events.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse introduces the crisis that leads to supplication and reconciliation.