Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 4

Devanagari script

साक्षात्तत्राभजत्सोममश्विभ्यां सह कौशिकः । चुकोप भार्गवश्चैव महेन्द्राय महातपाः

Transliteration

sākṣāttatrābhajatsomamaśvibhyāṃ saha kauśikaḥ | cukopa bhārgavaścaiva mahendrāya mahātapāḥ

Translation

وہاں کوشک نے اشوِنی دیوتاؤں کے ساتھ براہِ راست سوم رس تقسیم کیا؛ اور عظیم تپسوی بھارگو بھی مہندر (اِندر) پر غضبناک ہو گیا۔

Word by Word

• साक्षात्: directly
• साक्षात्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: साक्षात् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (adverb of place: 'there')

• अभजत्: distributed/offered
• अभजत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भज् (धातु) + अभि- (उपसर्ग)
• Form: लङ्-लकार; परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• सोमम्: Soma (sacrificial drink)
• सोमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; Accusative singular

• अश्विभ्याम्: to the Aśvins (two)
• अश्विभ्याम्: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अश्विन् (प्रातिपदिक; द्विवचन-रूप)
• Form: पुंलिङ्ग; चतुर्थी/पञ्चमी, द्विवचन; Dative dual (recipient)

• सह: with
• सह: Sahakaraka (Accompaniment/सह)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: अव्यय; सहार्थक-उपपद (preposition-like: 'with')

• कौशिकः: Kauśika
• कौशिकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कौशिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; proper name/epithet

• चुकोप: became angry
• चुकोप: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कुप् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect); परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• भार्गवः: Bhārgava (descendant of Bhṛgu)
• भार्गवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भार्गव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (particle: 'indeed/just')

• महेन्द्राय: towards/at Mahendra (Indra)
• महेन्द्राय: Sampradana (Target/Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: महेन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; चतुर्थी, एकवचन; Dative singular

• महातपाः: great ascetic
• महातपाः: Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महातपस् (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (महान् तपः यस्य); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; adjective of 'भार्गवः'

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A sacrificial arena at Prabhāsa: Kauśika offers Soma; the Aśvin twins receive it; Indra’s displeasure rises; Bhārgava’s wrath flares like a contained fire.

Characters & Entities

• Kauśika
• Aśvins
• Soma
• Bhārgava
• Mahendra (Indra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The tīrtha’s greatness is reinforced through remembered sacrificial events where divine privilege, ritual entitlement, and ascetic power are displayed.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Śaryāti-yajña/Cyavaneśvara-associated locale within Prabhāsa-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; it references Soma distribution in a yajña as part of the site’s sacred history.