Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 11

स तथा संवृतो धीमान्मृत्पिंड इव सर्वतः । तप्यते स्म तपो घोरं वल्मीकेन समावृतः

sa tathā saṃvṛto dhīmānmṛtpiṃḍa iva sarvataḥ | tapyate sma tapo ghoraṃ valmīkena samāvṛtaḥ

یوں وہ ہر طرف سے مٹی کے ڈھیلے کی مانند گھِرا ہوا، دانا مرد وَلْمیک سے ڈھکا رہ کر بھی سخت تپسیا میں لگا رہا۔

सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तथाthus / in that way
तथा:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb of manner)
संवृतःcovered
संवृतः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-वृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्
धीमान्the wise one
धीमान्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधीमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मृत्पिण्डःa lump of clay
मृत्पिण्डः:
Upamana (Standard of comparison/उपमान)
TypeNoun
Rootमृत् (प्रातिपदिक) + पिण्ड (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपमान (simile base)
इवlike
इव:
Upama-dyotaka (Simile marker/उपमाद्योतक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-वाचक-अव्यय (particle of comparison)
सर्वतःon all sides
सर्वतः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः (अव्यय)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त-अव्यय (adverb: 'from all sides/entirely')
तप्यतेwas tormented / underwent heat
तप्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootतप् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्; कर्मणि प्रयोग (passive: 'is heated/tormented')
स्मindeed / (past marker)
स्म:
Kriya-nipata (Verbal particle/क्रियानिपात)
TypeIndeclinable
Rootस्म (अव्यय)
Formस्म-निपात (particle indicating past narration/continuity)
तपःausterity
तपः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
घोरम्terrible
घोरम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootघोर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तपः इति विशेषणम्
वल्मीकेनby an anthill
वल्मीकेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootवल्मीक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
समावृतःenveloped
समावृतः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-आ-वृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्

Īśvara (Śiva)

Tirtha: Vīrasthāna (Prabhāsa-kṣetra)

Type: kshetra

Listener: Devī

Scene: Inside an anthill-like casing, the sage’s face is barely visible, eyes closed in fierce meditation; heat of tapas is suggested as a subtle aura, while earth layers surround him like a cocoon.

Ī
Īśvara (Śiva)
C
Cyavana
P
Prabhāsa

FAQs

Inner fire (tapas) is independent of outer conditions; spiritual effort persists despite physical confinement.

Prabhāsa Kṣetra, where such tapas is remembered as part of the site’s sacred greatness.

No explicit rite; the verse highlights tapas as a purifying discipline.