Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 27

लोकेऽस्मिन्द्विविधं तीर्थं स्वच्छ न्दैर्निर्म्मितं तथा । स्वयंभूतं प्रभासाद्यं निर्मितं दैवतैः कृतम्

loke'smindvividhaṃ tīrthaṃ svaccha ndairnirmmitaṃ tathā | svayaṃbhūtaṃ prabhāsādyaṃ nirmitaṃ daivataiḥ kṛtam

اس دنیا میں تیرتھ دو قسم کے ہیں: ایک وہ جو انسان اپنی آزاد کوشش سے قائم کرتے ہیں، اور دوسرے وہ جو خودبخود ظاہر ہوتے ہیں—جن میں سب سے برتر پربھاس ہے—اور وہ بھی جو دیوتاؤں نے خود قائم کیے ہیں۔

लोकेin the world
लोके:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम; प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन
द्विविधम्of two kinds
द्विविधम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वि (संख्या) + विध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; द्विगुसमासः (द्वौ विधौ यस्य तत्)
तीर्थम्tīrtha
तीर्थम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
स्वच्छन्दैःby (the) self-willed/independent ones
स्वच्छन्दैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootस्वच्छन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन
निर्मितम्made/constructed
निर्मितम्:
Predicate/Complement (Vidhaya/विधेय)
TypeAdjective
Rootनिर्मित (कृदन्त; √मा (धातु) क्त, उपसर्गः निर्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; क्त-प्रत्यय (past passive participle)
तथाalso/likewise
तथा:
Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
स्वयम्-भूतम्self-manifested
स्वयम्-भूतम्:
Predicate/Complement (Vidhaya/विधेय)
TypeAdjective
Rootस्वयम् (अव्यय) + भूत (कृदन्त; √भू (धातु) क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; अव्ययीभावसमासः (स्वयमेव भूतम्)
प्रभास-आद्यम्beginning with Prabhāsa
प्रभास-आद्यम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रभास (प्रातिपदिक) + आद्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; तत्पुरुषसमासः (प्रभासः आदिः यस्य/प्रभासादि)
निर्मितम्constructed
निर्मितम्:
Predicate/Complement (Vidhaya/विधेय)
TypeAdjective
Rootनिर्मित (कृदन्त; √मा (धातु) क्त, उपसर्गः निर्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; क्त-प्रत्यय
दैवतैःby the gods/divinities
दैवतैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootदैवत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन
कृतम्made
कृतम्:
Predicate/Complement (Vidhaya/विधेय)
TypeAdjective
Rootकृत (कृदन्त; √कृ (धातु) क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; क्त-प्रत्यय

Skanda (deduced from Prabhāsa-khaṇḍa māhātmya discourse style)

Tirtha: Prabhāsa

Type: kshetra

Scene: A cosmographic tableau showing three categories of tīrthas: a human-built ghat, a deva-established shrine, and a self-manifest luminous tīrtha labeled Prabhāsa, radiating natural sanctity without human construction; sages point and teach pilgrims.

P
Prabhāsa
T
tīrtha
D
daivata (gods)

FAQs

Tīrthas are not all alike; self-manifest and divinely founded sites carry a distinctive sanctity, with Prabhāsa praised as foremost.

Prabhāsa (Prabhāsa-kṣetra), presented as a leading self-manifest tīrtha.

No specific rite is prescribed here; the verse classifies tīrthas to frame later rules about conduct at the sacred site.