Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 60

Devanagari script

ऋषय ऊचुः । एषा नो दक्षिणा विप्र यस्त्वं सिद्धिमुपागतः । सर्वकामसमृद्धात्मा कृतकृत्या वयं मुने

Transliteration

ṛṣaya ūcuḥ | eṣā no dakṣiṇā vipra yastvaṃ siddhimupāgataḥ | sarvakāmasamṛddhātmā kṛtakṛtyā vayaṃ mune

Translation

رشیوں نے کہا: اے وِپر (برہمن)، ہماری دکشنہ یہی ہے کہ تم نے سِدھی حاصل کر لی۔ تمہاری آتما ہر مطلوب بھلائی سے بھرپور ہے؛ اے مُنی، ہم کِرتکرتیہ ہو کر مطمئن ہیں۔

Word by Word

• ऋषयः: the sages
• ऋषयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• ऊचुः: said
• ऊचुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

• एषा: this
• एषा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नः: our
• नः: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन; एन्क्लिटिक (our)

• दक्षिणा: fee/gift (dakṣiṇā)
• दक्षिणा: Pradhana-pada (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: दक्षिणा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• विप्र: O brahmin
• विप्र: Sambodhana/Address (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सिद्धिम्: success, attainment
• सिद्धिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सिद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• उपागतः: having attained
• उपागतः: Kriya (Participial predicate)
• Type: Verb
• Root: उप + गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगे (having attained)

• सर्वकामसमृद्धात्मा: whose self is enriched with all desires (fully prosperous)
• सर्वकामसमृद्धात्मा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + काम (प्रातिपदिक) + समृद्ध (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (सर्वकामा: समृद्धाः यस्य आत्मा) विशेषणम् (qualifying त्वम्/यः)

• कृतकृत्याः: having accomplished what is to be done
• कृतकृत्याः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृ-धातोः क्त) + कृत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारयः (कृतं कृत्यं येषाम्)

• वयम्: we
• वयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana/Address (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

Speaker

Ṛṣayaḥ (the sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Viśākha (addressed as ‘vipra’/‘mune’)

Visual Art Cues

Scene: The sages respond with serene smiles, declaring that the disciple’s attained success is itself their dakṣiṇā; both sides appear satisfied, signaling completion of the teaching cycle.

Characters & Entities

• Ṛṣis
• Viśākha (context)
• Dakṣiṇā
• Siddhi

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The highest offering to spiritual guides is the disciple’s realization and right attainment—success itself becomes the dakṣiṇā.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse occurs in Prabhāsa-kṣetra māhātmya; it primarily teaches dharma within the narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

Dakṣiṇā is discussed, with a deeper teaching that attainment (siddhi) is the most meaningful ‘offering’ to one’s teachers.