Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 7

Devanagari script

पुष्यमासे ह्यमावास्यामेकादश्यामथापि वा । प्राप्ते प्रावृषि काले च ज्ञात्वा कन्यागतं रविम्

Transliteration

puṣyamāse hyamāvāsyāmekādaśyāmathāpi vā | prāpte prāvṛṣi kāle ca jñātvā kanyāgataṃ ravim

Translation

ماہِ پُشْیَ میں—اماؤس (نئی چاند) کے دن، یا گیارھویں تِتھی (ایکادشی) کو بھی—اور جب برسات کا موسم آ پہنچے، یہ جان کر کہ سورج کنیا راشی (برجِ سنبلہ) میں داخل ہو چکا ہے…

Word by Word

• पुष्यमासे: in the month of Puṣya
• पुष्यमासे: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पुष्य-मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (पुष्यस्य मासः)

• हि: indeed
• हि: सम्बन्ध (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle/emphasis)

• अमावास्याम्: on the new-moon day
• अमावास्याम्: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अमावास्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• एकादश्याम्: on Ekādaśī
• एकादश्याम्: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: एकादशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• अथ: then
• अथ: सम्बन्ध (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय (sequence/then)

• अपि: also
• अपि: सम्बन्ध (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (also/even)

• वा: or
• वा: सम्बन्ध (Disjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive/or)

• प्राप्ते: when (it is) arrived
• प्राप्ते: अधिकरण (Locative absolute/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-आप् (धातु) + प्राप्त (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘काले’ इत्यस्य विशेषणम्

• प्रावृषि: in the rainy season
• प्रावृषि: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रावृष् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• काले: at the time
• काले: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• च: and
• च: सम्बन्ध (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction/and)

• ज्ञात्वा: having known
• ज्ञात्वा: क्रियाविशेषण (Absolutive modifying main action/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), ‘having known’

• कन्यागतम्: gone into Virgo (Kanyā)
• कन्यागतम्: कर्म (Object complement/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: कन्या + गत (कृदन्त) (प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP) ‘गत’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः सप्तमी-तत्पुरुषः (कन्यायां गतः)

• रविम्: the Sun
• रविम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रवि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

Speaker

Sūta (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Pilgrims at Prabhāsa watching the sky and consulting a pañcāṅga; monsoon clouds gather (prāvṛṣ); the Sun is depicted entering Virgo (Kanyā) in a zodiac wheel; a new-moon night ambience with lamps along the shore/ghats.

Characters & Entities

• Puṣya (month)
• Amāvāsyā
• Ekādaśī
• Prāvṛt (rainy season)
• Ravi (Sun)
• Kanyā (Virgo)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma includes right timing (kāla): specific tithis, months, seasons, and solar transits are sanctified for tīrtha-rites.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The surrounding passage concerns Devikā-taṭa/Bhūdhara in Prabhāsakṣetra; this verse sets the auspicious times for observance there.

What ritualistic prescription is mentioned?

It prescribes auspicious timing: Puṣya month on Amāvāsyā or Ekādaśī, during the rainy season, especially when the Sun is in Kanyā (Virgo).