Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 8

चलिताः पर्वताः स्थानात्क्षुभितो मकरालयः । धरणी खण्डशो देव वृक्षाश्च निधनं गताः

calitāḥ parvatāḥ sthānātkṣubhito makarālayaḥ | dharaṇī khaṇḍaśo deva vṛkṣāśca nidhanaṃ gatāḥ

پہاڑ اپنی جگہوں سے ہل گئے، مکراؤں کا گھر سمندر اضطراب میں مَتھنے لگا۔ اے پروردگار! زمین ٹکڑے ٹکڑے ہو گئی اور درخت تباہی کو پہنچ گئے۔

चलिताःmoved, shaken
चलिताः:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootचल् (धातु) → चलित (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त; विशेषण (पर्वताः)
पर्वताःmountains
पर्वताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
स्थानात्from (their) place
स्थानात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
क्षुभितःagitated
क्षुभितः:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootक्षुभ् (धातु) → क्षुभित (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; विशेषण (मकरालयः)
मकर-आलयःthe ocean (abode of makaras)
मकर-आलयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमकर (प्रातिपदिक) + आलय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (मकराणाम् आलयः)
धरणीthe earth
धरणी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधरणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
खण्डशःinto fragments, piece by piece
खण्डशः:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootखण्डशः (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकार/विभागवाचक क्रियाविशेषण (in pieces)
देवO god
देव:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन
वृक्षाःtrees
वृक्षाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवृक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
and
:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
निधनम्destruction, death
निधनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनिधन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; गत्यर्थक-क्रियायाः कर्म
गताःwent to, met with
गताः:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) → गत (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘went/attained’ (finite-verb sense)

Śiva (deduced: continuing narration to Devī; ‘deva’ reflects quoted/embedded address within the narration)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Listener: Ṛṣis

Scene: A catastrophic tableau: mountains lurch, the ocean heaves like a churning cauldron, the earth fissures, and forests collapse—an apocalyptic response to the unstoppable dance-force.

O
Ocean (makarālaya)
M
Mountains
E
Earth

FAQs

Unchecked power—whether ascetic or worldly—can become destructive; dharma requires restraint and right guidance.

The Prabhāsa-kṣetra narrative context, portraying how events there ripple across the cosmos in māhātmya literature.

None; it is a descriptive verse of upheaval, not a ritual instruction.