Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि चमसोद्भेदमुत्तमम् । यत्र ब्रह्माऽकरोत्सत्रं वर्षाणामयुतं प्रिये

Transliteration

īśvara uvāca | tato gacchenmahādevi camasodbhedamuttamam | yatra brahmā'karotsatraṃ varṣāṇāmayutaṃ priye

Translation

ایشور نے فرمایا: “پھر اے مہادیوی! تم چمَسودبھید نامی اُس بہترین تیرتھ کو جاؤ؛ اے محبوبہ! جہاں برہما نے دس ہزار برس تک یَجْن سَتر (قربانی کی نشست) ادا کی تھی۔”

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (Lord)
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• ततः: then/thereafter
• ततः: Discourse/Sequence marker (क्रमसूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; ततोऽर्थे (thereafter/from there)

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• महादेवि: O great goddess
• महादेवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महादेवी (प्रातिपदिक; महा + देवी)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

• चमसोद्भेदम्: the Camasodbheda (place/feature)
• चमसोद्भेदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चमस (प्रातिपदिक) + उद्भेद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तत्पुरुषः ‘चमसस्य उद्भेदः’

• उत्तमम्: excellent
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणं चमसोद्भेदम् इत्यस्य

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; सम्बन्ध/देशवाचक (relative adverb: where)

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• अकरोत्: performed/did
• अकरोत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• सत्रम्: a sacrificial session (sattra)
• सत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• वर्षाणाम्: of years
• वर्षाणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन

• अयुतम्: ten thousand
• अयुतम्: Visheshana (Measure/परिमाणविशेषण)
• Type: Noun
• Root: अयुत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; संख्यावाचकं (ten thousand)

• प्रिये: O dear one
• प्रिये: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन; प्रिय-शब्दः स्त्रीसम्बोधने

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Camasodbheda

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Śiva (Īśvara) instructs Devī on a pilgrimage route; in the background, a luminous tīrtha named Camasodbheda with a Vedic altar where Brahmā presides over a long satra, fires blazing steadily.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Mahādevī (Pārvatī)
• Camasodbheda
• Brahmā
• Satra (sacrificial session)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is sanctified by the presence of ancient yajñas; visiting such a site connects the devotee to enduring Vedic merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The tīrtha named Camasodbheda within Prabhāsa Kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

A directive to go/visit (tīrtha-yātrā); the verse also recalls Brahmā’s long satra-yajña as the site’s sanctifying basis.