Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 6

Devanagari script

अमरत्वमनुप्राप्तो वर्द्धते सलिलालये । तं दृष्ट्वा त्रिदशाः सर्वे स्पर्द्धमाना मुहुर्मुहुः । ज्ञात्वामृतान्वितं तोयं मंत्रं चक्रुर्भयान्विताः

Transliteration

amaratvamanuprāpto varddhate salilālaye | taṃ dṛṣṭvā tridaśāḥ sarve sparddhamānā muhurmuhuḥ | jñātvāmṛtānvitaṃ toyaṃ maṃtraṃ cakrurbhayānvitāḥ

Translation

امرَتوا پا کر وہ اُس آبی آشیانے میں پھلنے پھولنے لگا۔ اسے دیکھ کر سب تریدش بار بار حسد کرنے لگے؛ جب انہوں نے جان لیا کہ وہ پانی امرت سے آمیختہ ہے تو خوف زدہ ہو کر انہوں نے ایک منتر ترتیب دیا۔

Word by Word

• अमरत्वम्: immortality
• अमरत्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अमरत्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्

• अनुप्राप्तः: having obtained
• अनुप्राप्तः: Karta (Subject complement/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: अनु-प्र-आप्/प्राप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्तः (past participle/क्त), पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; कर्तरि

• वर्द्धते: grows/increases
• वर्द्धते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृध् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; आत्मनेपदम्

• सलिलालये: in the abode of water (in the lake/pond)
• सलिलालये: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सलिल (प्रातिपदिक) + आलय (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (सलिलस्य आलयः); पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तः (gerund/absolutive), अव्ययभावः

• त्रिदशाः: the gods
• त्रिदशाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रिदश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), बहुवचनम्

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम् (त्रिदशानाम्)

• स्पर्द्धमानाः: competing/rivaling
• स्पर्द्धमानाः: Karta (Concurrent action/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्पर्ध् (धातु) + शानच् (वर्तमानकृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्तः (present participle/शानच्), पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; कर्तरि

• मुहुः: again and again
• मुहुः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: मुहुः (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time/frequency)

• मुहुः: repeatedly
• मुहुः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: मुहुः (अव्यय)
• Form: पुनरुक्ति (reduplication for emphasis)

• ज्ञात्वा: having known
• ज्ञात्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु) + त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तः (gerund), अव्ययभावः

• अमृत-अन्वितम्: mixed with nectar
• अमृत-अन्वितम्: Karma (Qualifier of object/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अमृत (प्रातिपदिक) + अन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (अमृतेन अन्वितम्/युक्तम्); नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् (तोयस्य)

• तोयम्: water
• तोयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तोय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्

• मन्त्रम्: a spell/mantra
• मन्त्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे (प्रयोगे नपुंसकवत्), द्वितीया, एकवचनम्

• चक्रुः: they performed/made
• चक्रुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd), बहुवचनम्, परस्मैपदम्

• भय-अन्विताः: filled with fear
• भय-अन्विताः: Karta (Qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भय (प्रातिपदिक) + अन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (भयेन अन्विताः); पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम् (त्रिदशानाम्)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Amṛta-salila tīrtha (hare-immortality locus)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: In a shining water abode, the hare now radiant and deathless; devas watch in astonishment, then exchange jealous, fearful glances and begin formulating a protective mantra.

Characters & Entities

• Īśvara
• Tridaśa (Devas)
• Amṛta
• Śaśaka (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine order safeguards sacred power; when sanctity threatens imbalance, protective measures (mantra) arise.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The amṛta-infused waters associated with Śaśāpāna in Prabhāsakṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Mantra is mentioned as a protective act (by devas), but no practitioner-facing ritual instruction is given here.