Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 18

Devanagari script

अस्माकं संगमादेतच्छुष्कं श्वभ्रं जलाशयम् । तद्युक्तं च कृतं कर्म नैतत्साधुविचेष्टितम्

Transliteration

asmākaṃ saṃgamādetacchuṣkaṃ śvabhraṃ jalāśayam | tadyuktaṃ ca kṛtaṃ karma naitatsādhuviceṣṭitam

Translation

“ہمارے یہاں اکٹھا ہونے کے سبب یہ خشک گڑھا آبگاہ بن گیا ہے۔ مگر اس سے متعلق جو عمل کیا گیا، وہ نیکوں کا طریقہ نہیں۔”

Word by Word

• अस्माकम्: of us, our
• अस्माकम्: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, बहुवचन (Genitive, Plural) — सर्वनाम

• संगमात्: from (our) meeting/association
• संगमात्: Apādāna/Hetu (Source/Cause)
• Type: Noun
• Root: संगम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन (Masculine, Ablative, Singular)

• एतत्: this
• एतत्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular) — विशेषणरूपेण

• शुष्कम्: dry
• शुष्कम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शुष्क (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular) — ‘श्वभ्रम्/जलाशयम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• श्वभ्रम्: pit, hollow
• श्वभ्रम्: Karta/Karma (Apposition)
• Type: Noun
• Root: श्वभ्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular)

• जलाशयम्: reservoir of water
• जलाशयम्: Karta/Karma (Apposition)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक) + आशय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Masculine, Nom/Acc, Singular) — षष्ठी-तत्पुरुषः (‘जलस्य आशयः’)

• तत्: that
• तत्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular) — ‘युक्तम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• युक्तम्: proper, appropriate
• युक्तम्: Viśeṣaṇa (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: युक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √युज् (योजने))
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular) — भूतकृदन्त, ‘proper/fit’

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• कृतम्: done
• कृतम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √कृ (करणे))
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular) — भूतकृदन्त, ‘done’

• कर्म: act, deed
• कर्म: Karta/Karma (Topic)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular)

• न: not
• न: Sambandha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)
• Form: निषेध-निपात (negation)

• एतत्: this
• एतत्: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular)

• साधु: properly, rightly
• साधु: Prakāra (Manner)
• Type: Indeclinable
• Root: साधु (अव्यय/विशेषण-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (adverb) — ‘well/rightly’

• विचेष्टितम्: conduct, behavior
• विचेष्टितम्: Viśeṣya (Predicate noun)
• Type: Noun
• Root: विचेष्टित (कृदन्त-प्रातिपदिक; वि + √चेष्ट् (चेष्टायाम्))
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular) — भूतकृदन्त, ‘conduct/act’

Speaker

Devas (collectively), within the Prabhāsakṣetramāhātmya narrative

Tirtha Mahatmya

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: Pilgrims stand around a newly recognized water-basin; one speaker raises a hand in admonition, acknowledging that something done was not befitting the righteous despite the auspicious transformation.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even when a sacred place arises, one must remain vigilant that one’s actions align with sādhu-dharma (righteous conduct).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A newly manifested water-place within Prabhāsa-kṣetra (Prabhāsa tīrtha region) in the Prabhāsakṣetramāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription here; it frames the moral evaluation of actions connected with a tīrtha’s emergence.