Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 9

Devanagari script

तत्रापश्यद्बृहत्पद्मं सरोमध्यगतं सितम् । तत्र चांगुष्ठमात्रं तु स्थितं पुरुषसत्तमम्

Transliteration

tatrāpaśyadbṛhatpadmaṃ saromadhyagataṃ sitam | tatra cāṃguṣṭhamātraṃ tu sthitaṃ puruṣasattamam

Translation

وہاں اُس نے جھیل کے بیچ ایک عظیم سفید کنول دیکھا؛ اور اسی کنول پر انگوٹھے کے برابر صورت میں پرم پُرش، یعنی اعلیٰ ترین ہستی، قائم تھی۔

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय

• अपश्यत्: saw
• अपश्यत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √पश् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• बृहत्पद्मम्: a great lotus
• बृहत्पद्मम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: बृहत्पद्म (प्रातिपदिक: बृहत् + पद्म)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2), एकवचन; दर्शनस्य कर्म

• सरः: of the lake
• सरः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6), एकवचन; ‘of the lake’ (in compound relation)

• मध्यगतम्: situated in the middle
• मध्यगतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मध्यगत (कृदन्त-प्रातिपदिक; मध्य + गत (√गम् + क्त))
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2), एकवचन; पद्मम् इति विशेषणम्

• सितम्: white
• सितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2), एकवचन; पद्मम् इति विशेषणम्

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• अङ्गुष्ठमात्रम्: thumb-sized
• अङ्गुष्ठमात्रम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अङ्गुष्ठमात्र (प्रातिपदिक: अङ्गुष्ठ + मात्र)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा-विभक्ति (2/1), एकवचन; पुरुषसत्तमम् इति विशेषणम् (measure)

• तु: but/indeed
• तु: —
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषार्थक-निपात (particle)

• स्थितम्: standing/placed
• स्थितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √स्था (धातु) + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा-विभक्ति (2/1), एकवचन; पुरुषसत्तमम् इति विशेषणम्

• पुरुषसत्तमम्: the best of persons
• पुरुषसत्तमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुरुषसत्तम (प्रातिपदिक: पुरुष + सत्तम)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2), एकवचन; अपश्यत् इति क्रियायाः कर्म (understood)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (lake/kuṇḍa within Prabhāsa)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: A questioning sage/king (frame-listener; exact name not in given verses)

Visual Art Cues

Scene: A tranquil lake at Prabhāsa; in its center a vast white lotus. Upon the lotus stands a thumb-sized Puruṣottama, radiant yet delicate, the whole scene suffused with moonlike whiteness and sacred stillness.

Characters & Entities

• Nanda (king)
• padma (lotus)
• puruṣa-sattama (Supreme Person)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Supreme may appear in subtle, unexpected forms; true reverence recognizes divinity beyond outward size or spectacle.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The divine lake setting continues—Mānasasaras—now marked by a miraculous lotus-darśana.

What ritualistic prescription is mentioned?

None stated; the verse describes a vision (darśana) that sets up the moral test.