Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 6

Devanagari script

ईश्वर उवाच । एष धर्मसदाचारो नंदो राजा प्रतापवान् । व्यचरत्सर्वलोकान्स विमानवरमास्थितः

Transliteration

īśvara uvāca | eṣa dharmasadācāro naṃdo rājā pratāpavān | vyacaratsarvalokānsa vimānavaramāsthitaḥ

Translation

ایشور نے فرمایا: “یہ نند نامی باجلال اور صاحبِ اقتدار بادشاہ ہے، جو دھرم اور سداچار میں ثابت قدم ہے۔ بہترین دیوی وِمان پر سوار ہو کر وہ تمام لوکوں میں گردش کرتا رہا۔”

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (Lord)
• ईश्वरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (speaker tag)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन

• एषः: this (man)
• एषः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; निर्देशार्थक (this)

• धर्मसदाचारः: righteous and of good conduct
• धर्मसदाचारः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धर्म + सदाचार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (एषः/नन्दः)

• नन्दः: Nanda
• नन्दः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• राजा: king
• राजा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समानाधिकरण (नन्दः)

• प्रतापवान्: mighty, valorous
• प्रतापवान्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रतापवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (नन्दः/राजा)

• व्यचरत्: wandered, moved about
• व्यचरत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + चर् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष, एकवचन

• सर्वलोकान्: all worlds/regions
• सर्वलोकान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्वलोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), बहुवचन

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• विमानवरम्: a splendid aerial chariot
• विमानवरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: विमान + वर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्म (आस्थितः)

• आस्थितः: having mounted, seated upon
• आस्थितः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + स्था (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) क्रियार्थे—'having mounted/occupied'

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (narrative frame)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Śiva narrates: King Nanda, radiant and disciplined, stands in a jeweled celestial chariot above the worlds, surveying realms with composed majesty.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Nanda (king)
• vimāna

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly glory and even celestial privilege (vimāna) can accompany dharma, yet they can also become a setting for tests of humility and restraint.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader frame is Prabhāsakṣetra-māhātmya; the verse narrates the king’s roaming rather than praising a single named tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it provides narrative identification and context.