Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 21

Devanagari script

तव वाक्येन राजेंद्र मृतोऽसौ रोगवान्भवेत् । ब्रह्मपुत्रोऽप्यहं तेन पश्यामि परमेश्वरम्

Transliteration

tava vākyena rājeṃdra mṛto'sau rogavānbhavet | brahmaputro'pyahaṃ tena paśyāmi parameśvaram

Translation

اے راجندر! تمہارے حکم سے وہ گویا مر ہی جائے—بیمار ہو کر۔ مگر اسی (الٰہی تاثیر) کے سبب میں بھی، اگرچہ برہما کا پتر ہوں، پرمیشور کا درشن کرتا ہوں۔

Word by Word

• तव: your
• तव: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• वाक्येन: by (your) word
• वाक्येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• राजेन्द्र: O king of kings
• राजेन्द्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजेन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘राज्ञां इन्द्रः’)

• मृतः: dead
• मृतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मृत (कृदन्त; मृ धातोः क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; विशेषण

• असौ: that (man)
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; दूरवाचक-सर्वनाम

• रोगवान्: diseased
• रोगवान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रोगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; मतुप्-अन्त विशेषण

• भवेत्: would become
• भवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• ब्रह्मपुत्रः: son of Brahmā
• ब्रह्मपुत्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘ब्रह्मणः पुत्रः’)

• अपि: even, also
• अपि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक-अव्यय (also/even)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• तेन: by that (means)
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; सर्वनाम

• पश्यामि: I see
• पश्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तम-पुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद

• परमेश्वरम्: the Supreme Lord
• परमेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: परम (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; कर्मधारयः (‘परमः ईश्वरः’)

Speaker

Vasiṣṭha

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Rājendra (king)

Visual Art Cues

Scene: A sage-like, Brahmā-born narrator addresses the king: the king’s command could doom the charioteer to disease, yet the tīrtha’s power grants the speaker vision of Parameśvara; the Lord’s presence is hinted as a radiant, formless majesty.

Characters & Entities

• Vasiṣṭha
• Brahmā
• Parameśvara (Supreme Lord)
• Sūta (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Authority must be used carefully; sacred power reveals God, but misuse of command can cause grave harm.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra’s Brahmapadma context, through which even exalted beings gain Parameśvara-darśana.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite here; it underscores consequence, sanctity, and divine vision linked to the tīrtha.