Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 28

Devanagari script

भरद्वाज उवाच । जीर्यंति जीर्यतः केशा दंता जीर्यंति जीर्यतः । चक्षुः श्रोत्रे च जीर्येते तृष्णैका न तु जीर्यते

Transliteration

bharadvāja uvāca | jīryaṃti jīryataḥ keśā daṃtā jīryaṃti jīryataḥ | cakṣuḥ śrotre ca jīryete tṛṣṇaikā na tu jīryate

Translation

بھردواج نے کہا: جیسے جیسے بڑھاپا آتا ہے، بال بھی بوڑھے ہوتے ہیں؛ جیسے جیسے بڑھاپا آتا ہے، دانت بھی گھِس جاتے ہیں۔ آنکھ اور کان بھی زوال پذیر ہوتے ہیں—مگر تِرشْنا (حرص) اکیلی نہیں گھٹتی۔

Word by Word

• भरद्वाजः: Bharadvāja
• भरद्वाजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भरद्वाज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• जीर्यन्ति: decay; grow old
• जीर्यन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जॄ (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद; धातु: जॄ/जॄ (to decay, grow old)

• जीर्यतः: of one who is decaying; as (they) decay
• जीर्यतः: Sambandha (Genitive absolute/सम्बन्ध)
• Type: Kridanta
• Root: जॄ (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; ‘जीर्यत्’ = decaying; here genitive absolute sense ‘as (one) decays’

• केशाः: hairs
• केशाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: केश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन

• दन्ताः: teeth
• दन्ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन

• जीर्यन्ति: decay
• जीर्यन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जॄ (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद

• जीर्यतः: as (one) decays
• जीर्यतः: Sambandha (Genitive absolute/सम्बन्ध)
• Type: Kridanta
• Root: जॄ (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; जनिटिव-अब्सोल्यूट-भाव

• चक्षुः: eye; sight
• चक्षुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चक्षुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• श्रोत्रे: (two) ears
• श्रोत्रे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्रोत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), द्विवचन; (two) ears

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• जीर्येते: decay (both)
• जीर्येते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जॄ (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, द्विवचन; आत्मनेपद

• तृष्णा: craving; thirst
• तृष्णा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तृष्णा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• एका: alone; single
• एका: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषण

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय

• तु: but
• तु: Sambandha (Contrast/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषार्थक-अव्यय (particle: but)

• जीर्यते: decays
• जीर्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जॄ (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Speaker

Bharadvāja

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Bharadvāja, compassionate yet firm, enumerates signs of aging: greying hair, worn teeth, dimming eyes and ears; behind him the sea and temple stand timeless, contrasting the perishing body with enduring dharma.

Characters & Entities

• Bharadvāja
• Tṛṣṇā
• Prabhāsa-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Physical faculties fade with age, but craving persists unless consciously restrained through dharma and detachment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra; the site’s glory is paired with inner teaching that uproots desire.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it is a contemplative instruction encouraging vairāgya.