Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 45

Devanagari script

रुक्मशय्यासमारूढं मनोन्मन्या समन्वितम् । हेमपात्रादिके पात्रे मधुना परिपूरिते

Transliteration

rukmaśayyāsamārūḍhaṃ manonmanyā samanvitam | hemapātrādike pātre madhunā paripūrite

Translation

اُن کی پوجا یوں کی جائے کہ وہ سونے کی سیج پر متمکن ہیں اور منونمنی نامی اعلیٰ ترین حالتِ مراقبہ سے متحد ہیں؛ اور سونے کے برتن وغیرہ موزوں ظروف میں شہد بھر کر نذر کیا جائے۔

Word by Word

• रुक्म-शय्या-समारूढम्: seated upon a golden couch
• रुक्म-शय्या-समारूढम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रुक्म (प्रातिपदिक) + शय्या (प्रातिपदिक) + समारूढ (कृदन्त; सम् + आ + √रुह् धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; समासः—रुक्मशय्यायां समारूढम् (सप्तमी-तत्पुरुष)

• मनोनम्न्या: with mental humility/devotion
• मनोनम्न्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक) + नम्न (कृदन्त; √नम् धातु)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; समासः—मनसा नम्न्या (मनोनम्न्या) ‘with (one) bowed in mind’

• समन्वितम्: endowed/attended by
• समन्वितम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + अनु + √इ (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• हेम-पात्र-आदिके: in a golden vessel etc.
• हेम-पात्र-आदिके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: हेम (प्रातिपदिक) + पात्र (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; समासः—हेमपात्रादिषु (सप्तमी-तत्पुरुष/बहुवचनार्थे एकवचनप्रयोगः)

• पात्रे: in the vessel
• पात्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन

• मधुना: with honey
• मधुना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मधु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन

• परिपूरिते: completely filled
• परिपूरिते: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परि + √पॄ (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; ‘filled completely’ (agreeing with पात्रे)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Someśvara at Prabhāsa

Type: temple

Visual Art Cues

Scene: Someśa enthroned on a gleaming golden couch; a calm aura suggests Manonmanī (mind beyond thought). A priest presents a golden bowl brimming with honey, with other vessels arranged neatly for offering.

Characters & Entities

• Śrī Someśvara
• Manonmanī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

External offerings and inner yogic elevation (Manonmanī) are meant to proceed together in Śaiva worship.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra, where Someśvara’s worship is taught as a meritorious observance.

What ritualistic prescription is mentioned?

Upacāras include seating the deity on a golden couch and presenting honey in golden vessels as naivedya/offerings.