Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 74

Devanagari script

पण्यानां शतसंख्यानां व्यवहारनिदर्शिनः । ब्रह्मोत्तराणि तन्वंति वणिजो लाभकांक्षिणः

Transliteration

paṇyānāṃ śatasaṃkhyānāṃ vyavahāranidarśinaḥ | brahmottarāṇi tanvaṃti vaṇijo lābhakāṃkṣiṇaḥ

Translation

نفع کے خواہش مند تاجر، لین دین میں ماہر، سینکڑوں اجناس کی تجارت پھیلاتے ہیں؛ مگر برہمنوں کا جو حق ہے اسے مقدم رکھ کر ہی معاملہ کرتے ہیں۔

Word by Word

• पण्यानाम्: of commodities/wares
• पण्यानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• शत-संख्यानाम्: of hundredfold numbers (i.e., hundreds)
• शत-संख्यानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: शत (प्रातिपदिक) + संख्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; समासः तत्पुरुषः (शतेन संख्या) / संख्याविशेषणम्

• व्यवहार-निदर्शिनः: showing/indicating transactions
• व्यवहार-निदर्शिनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: व्यवहार (प्रातिपदिक) + निदर्शिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (व्यवहारस्य निदर्शिनः); विशेषणम्

• ब्रह्म-उत्तराणि: brahma-uttara shares/portions (allocations with a Brahmin’s due)
• ब्रह्म-उत्तराणि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + उत्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः तत्पुरुषः (ब्रह्मोत्तर = ब्राह्मणोत्तर/ब्राह्मण-भाग-प्रधान); कर्मपदम्

• तन्वन्ति: they extend/arrange
• तन्वन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तन् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• वणिजः: merchants
• वणिजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वणिज् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• लाभ-काङ्क्षिणः: desiring profit
• लाभ-काङ्क्षिणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: लाभ (प्रातिपदिक) + काङ्क्षिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (लाभस्य काङ्क्षिणः); विशेषणम्

Speaker

Soma

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Māhātmya audience (pilgrims, householders, patrons)

Visual Art Cues

Scene: A bustling sacred bazaar near the temple: merchants display hundreds of goods; scribes record transactions; yet a prominent scene shows merchants first setting aside ‘brahmottara’—gifts and dues for Brāhmaṇas/temple—before counting profit.

Characters & Entities

• Soma
• Vaṇij (merchants)
• Brahma/Brāhmaṇa (context of brahmottara)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even commerce is to be dharma-aligned—profit pursued without neglecting sacred obligations and due honor/support to dharma-bearers.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, presented as a flourishing sacred city with extensive trade.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, maintaining brahmottara—ensuring priority/dues connected to brāhmaṇas and dharma—within economic life.