Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 179

Devanagari script

गंधर्व उवाच । दुहितुर्मे शरीरं तु व्याधिकुष्ठेनपीडितम् । येनोपशमनं याति तत्त्वं कर्त्तुमिहार्हसि

Transliteration

gaṃdharva uvāca | duhiturme śarīraṃ tu vyādhikuṣṭhenapīḍitam | yenopaśamanaṃ yāti tattvaṃ karttumihārhasi

Translation

گندھرو نے کہا: “میری بیٹی کا جسم کوڑھ کی بیماری سے سخت مبتلا ہے۔ جس سے یہ فرو ہو جائے وہ سچا طریقہ مجھے بتائیے؛ آپ ہی یہاں اس کا علاج بیان کرنے کے اہل ہیں۔”

Word by Word

• गन्धर्वः: the Gandharva
• गन्धर्वः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गन्धर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• दुहितुः: of (my) daughter
• दुहितुः: Sambandha (Possessor/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: दुहितृ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• मे: my
• मे: Sambandha (Possessor/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• शरीरम्: body
• शरीरम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शरीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• तु: indeed, but
• तु: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधार्थक (particle)

• व्याधिकुष्ठेन: by illness and leprosy
• व्याधिकुष्ठेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: व्याधि-कुष्ठ (प्रातिपदिक; समास)
• Form: इतरेतर-द्वन्द्व: ‘व्याधिः च कुष्ठं च’ → व्याधिकुष्ठ; नपुंसकलिङ्ग (समाहार-द्वन्द्व-प्राय), तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• पीडितम्: afflicted, tormented
• पीडितम्: Karta (Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: पीड् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP) ‘पीडित’; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (शरीरम्)

• येन: by which
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; सम्बन्धे ‘by which/whereby’

• उपशमनम्: pacification, cure
• उपशमनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उप-शम् (धातु) + अन (प्रातिपदिक-निर्माण)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• याति: goes/attains
• याति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तत्त्वम्: the truth, the correct means
• तत्त्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• कर्तुम्: to do, to accomplish
• कर्तुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त कृदन्त (Infinitive)

• इह: here
• इह: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (here)

• अर्हसि: you ought / you are able
• अर्हसि: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्ह् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Gandharva

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Somēśvara/Prabhāsa (to be specified in ensuing verses)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Gośṛṅga (brahmarṣi)

Visual Art Cues

Scene: A jeweled celestial Gandharva speaks with anguish, describing his daughter’s leprosy; listeners show compassion; the scene is intimate and pleading.

Characters & Entities

• Gandharva
• Daughter

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Suffering is met with dhārmic inquiry—seeking a righteous, truth-aligned remedy rather than despair.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The setting is the Prabhāsa sacred region, where Someshvara worship is presented as a source of relief and merit.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse requests the remedy; the specific prescription (Somavāra-vrata and Someshvara worship) appears in subsequent verses.