Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 127

Devanagari script

द्विजा ऊचुः । तीर्थयात्राप्रसंगेन तानि होपगतान्द्विजान् । स्वमानमुपनेष्यामो भक्त्यावर्ज्जितमानसान्

Transliteration

dvijā ūcuḥ | tīrthayātrāprasaṃgena tāni hopagatāndvijān | svamānamupaneṣyāmo bhaktyāvarjjitamānasān

Translation

برہمنوں نے کہا: تیرتھ یاترا کے موقع پر جو برہمن یہاں آئے ہیں، جن کے دل بھکتی سے خالی ہیں، ہم انہیں بھکتی کے ساتھ دوبارہ ضبطِ نفس اور درست آچرن کی راہ پر لے آئیں گے۔

Word by Word

• द्विजाः: the brāhmaṇas (twice-born)
• द्विजाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा (1st/Nominative) बहुवचनम्

• ऊचुः: said
• ऊचुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect) प्रथमपुरुषः बहुवचनम्; परस्मैपदम्

• तीर्थयात्राप्रसङ्गेन: by the occasion of pilgrimage
• तीर्थयात्राप्रसङ्गेन: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ + यात्रा + प्रसङ्ग (प्रातिपदिक); तीर्थ-यात्रा-प्रसङ्ग (समास)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया (3rd/Instrumental) एकवचनम्; निमित्त/हेतु

• तानि: those
• तानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया (2nd/Accusative) बहुवचनम् (छान्दस/प्रयोगभेदेन ‘तान्’ अर्थे)

• ह: indeed
• ह: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• उपगतान्: who have come/approached
• उपगतान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उप-गम् (धातु)
• Form: भूतकृदन्तः—क्त (past active sense); पुंलिङ्गे द्वितीया (2nd/Accusative) बहुवचनम्; विशेषणम् (द्विजान्)

• द्विजान्: brāhmaṇas
• द्विजान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया (2nd/Accusative) बहुवचनम्

• स्वमानम्: our honor/self-respect
• स्वमानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्व + मान (प्रातिपदिक); स्व-मान (समास)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया (2nd/Accusative) एकवचनम्

• उपनेष्यामः: we will bring/restore
• उपनेष्यामः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप-नी (धातु)
• Form: लृट्-लकारः (Simple Future) उत्तमपुरुषः बहुवचनम्; परस्मैपदम्

• भक्त्या: by devotion
• भक्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे तृतीया (3rd/Instrumental) एकवचनम्

• वर्जितमानसान्: whose minds are devoid of devotion
• वर्जितमानसान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वर्ज् (धातु) + मानस (प्रातिपदिक); वर्जित-मानस (समास)
• Form: भूतकृदन्तः—क्त; पुंलिङ्गे द्वितीया (2nd/Accusative) बहुवचनम्; विशेषणम् (द्विजान्)

Speaker

Dwijas (Brāhmaṇas)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A group of brāhmaṇas in a pilgrimage assembly resolve to guide visiting brāhmaṇas whose minds lack devotion, restoring them to disciplined conduct amid the sacred precincts of Prabhāsa.

Characters & Entities

• Tīrtha-yātrā
• Dwijas (Brāhmaṇas)
• Bhakti

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is not merely travel; it should reform conduct and awaken devotion through guidance and dharmic correction.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra, framed as a pilgrimage setting where spiritual instruction and reform naturally occur.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tīrtha-yātrā is the explicit observance; the verse also implies dharmic mentoring to restore proper conduct and devotion.