Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 11

Devanagari script

यतः प्रवर्त्तते सर्वं यस्मिन्सर्वं विलीयते । पालयेद्यो जगत्सर्वं तस्मै सर्वात्मने नमः

Transliteration

yataḥ pravarttate sarvaṃ yasminsarvaṃ vilīyate | pālayedyo jagatsarvaṃ tasmai sarvātmane namaḥ

Translation

جس سے سب کچھ جاری ہوتا ہے، جس میں سب کچھ فنا ہو کر سما جاتا ہے، اور جو سارے جگت کی پرورش کرتا ہے—اُس سَرواتما پرمیشور کو میں نمسکار کرتا ہوں۔

Word by Word

• यतः: from whom/whence
• यतः: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: yad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; सर्वनाम

• प्रवर्तते: proceeds/arises
• प्रवर्तते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: pra-vṛt (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: sarva (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (प्रवर्तते इति क्रियायाः कर्ता)

• यस्मिन्: in whom
• यस्मिन्: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: yad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; सर्वनाम

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: sarva (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (विलीयते इति क्रियायाः कर्ता)

• विलीयते: dissolves/merges
• विलीयते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: vi-lī (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• पालयेत्: would/should protect
• पालयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: pāl (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: yad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (पालयेत् इति कर्ता)

• जगत्: the world
• जगत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: jagat (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सर्वम्: entire
• सर्वम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: sarva (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (जगत् प्रति)

• तस्मै: to him
• तस्मै: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान), एकवचन; सर्वनाम

• सर्वात्मने: to the Self of all
• सर्वात्मने: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: sarva-ātman (प्रातिपदिक; सर्व + आत्मन्)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सर्वस्य आत्मा = whose essence is all / the Self of all)

• नमः: salutation
• नमः: Prayojana (Salutation/नमस्कार)
• Type: Indeclinable
• Root: namas (प्रातिपदिक)
• Form: निपात/अव्यय; नमः-प्रयोगः (salutation particle, governs dative)

Speaker

Candra

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra / Somnātha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/pilgrims (frame)

Visual Art Cues

Scene: A cosmic tableau behind Somnātha: worlds emerging from and dissolving into a radiant Śiva principle, while the liṅga stands as the axis of creation-sustenance-dissolution.

Characters & Entities

• Candra
• Śiva (implied as sarvātmā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The divine is immanent as the Self of all and also transcendent as the source and end of the cosmos.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra, where the hymn situates Śiva as the cosmic ground behind the tīrtha’s sanctity.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; the verse teaches contemplative recognition of the Lord as sarvātmā.