Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 20

Devanagari script

दारिद्र्यदुःखशोकार्त्तेः कोन्योस्ति हरणक्षमः । प्रभासे पावने क्षेत्रे मुक्त्वा नागरभास्करम्

Transliteration

dāridryaduḥkhaśokārtteḥ konyosti haraṇakṣamaḥ | prabhāse pāvane kṣetre muktvā nāgarabhāskaram

Translation

غربت، دکھ، غم اور اذیت کو دور کرنے والا ناغربھاسکر کے سوا کون ہے؟ خصوصاً پاکیزہ کشترا پرابھاس میں۔

Word by Word

• दारिद्र्यदुःखशोकार्त्तेः: of poverty, suffering, grief, and affliction
• दारिद्र्यदुःखशोकार्त्तेः: Sambandha (Genitive with haraṇakṣamaḥ)
• Type: Noun
• Root: दारिद्र्य (प्रातिपदिक) + दुःख (प्रातिपदिक) + शोक (प्रातिपदिक) + आर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे षष्ठी एकवचनम्; इतरेतर-द्वन्द्वः (दारिद्र्यं च दुःखं च शोकश्च आर्तिश्च)

• कः: who
• कः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; प्रश्नवाचक (who?)

• अन्यः: another
• अन्यः: Karta (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्

• अस्ति: is
• अस्ति: Kriya (Predicate)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु) + लट्
• Form: लट् (वर्तमान/present); प्रथमपुरुषः एकवचनम्; परस्मैपदम्

• हरणक्षमः: capable of removing
• हरणक्षमः: Karta-viśeṣaṇa (Qualifier of 'who/another')
• Type: Adjective
• Root: हरण (प्रातिपदिक) + क्षम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; उपपद-तत्पुरुषः (हरणे क्षमः = capable of removing)

• प्रभासे: in Prabhāsa
• प्रभासे: Adhikarana (Location)
• Type: Noun
• Root: प्रभास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे सप्तमी एकवचनम्

• पावने: purifying
• पावने: Adhikarana-viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: पावन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे सप्तमी एकवचनम्; क्षेत्रे इति विशेषणम् (holy/purifying)

• क्षेत्रे: in the sacred field
• क्षेत्रे: Adhikarana (Location)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे सप्तमी एकवचनम्

• मुक्त्वा: except/without (leaving aside)
• मुक्त्वा: Purvakala-kriya / Apavada (Excepting)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु) + क्त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); त्यक्त्वा/विना (having left/except)

• नागरभास्करम्: Nāgarabhāskara
• नागरभास्करम्: Karma (Object of 'muktvā' = excepting)
• Type: Noun
• Root: नागर (प्रातिपदिक) + भास्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; तत्पुरुषः (Nāgarabhāskara, name/title)

Speaker

Īśvara (Śiva) (deduced from immediate context; continues phalaśruti)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Nāgarabhāskara at Prabhāsa

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim bowed in distress at Prabhāsa, with the radiant Sun-deity Nāgarabhāskara enthroned, rays dispelling dark clouds labeled poverty and grief; coastal sacred landscape with temple silhouettes.

Characters & Entities

• Prabhāsa-kṣetra
• Nāgarabhāskara (Nāgarārka/Nāgarāditya)
• poverty
• sorrow
• distress

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A consecrated deity in a mahā-tīrtha is portrayed as a direct refuge whose grace dispels worldly and inner afflictions.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa, praised as a pāvana (purifying) kṣetra through the power of Nāgarabhāskara.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is stated; the implied practice is darśana (and associated worship) of Nāgarabhāskara at Prabhāsa.