Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

स्वयंभूतां धरामध्यादानीतां विष्णुना पुरा । यादवानां तु मुक्त्यर्थं सर्वपापोपशान्तये

Transliteration

svayaṃbhūtāṃ dharāmadhyādānītāṃ viṣṇunā purā | yādavānāṃ tu muktyarthaṃ sarvapāpopaśāntaye

Translation

وہ خودبخود ظاہر ہونے والی ہے؛ قدیم زمانے میں وِشنو نے اسے زمین کے عین بیچ سے لا کر یادوؤں کی مُکتی کے لیے اور تمام پاپوں کے فرو کرنے کے لیے ظاہر کیا۔

Word by Word

• स्वयम्भूताम्: self-manifested (one)
• स्वयम्भूताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स्वयम्भू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; विशेषण (qualifier)

• धरामध्यात्: from the middle of the earth
• धरामध्यात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: धरा (प्रातिपदिक) + मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (धरायाः मध्यः)

• आनीताम्: brought
• आनीताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: आ-नी (धातु) → आनीत (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle)

• विष्णुना: by Viṣṇu
• विष्णुना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• पुरा: formerly, in ancient times
• पुरा: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)

• यादवानाम्: of the Yādavas
• यादवानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यादव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन

• तु: indeed, but
• तु: None
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधार्थक निपात (particle: but/indeed)

• मुक्त्यर्थम्: for the sake of liberation
• मुक्त्यर्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: मुक्ति (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; चतुर्थी-तत्पुरुष (मुक्त्यै अर्थः) प्रयोजनवाचक

• सर्वपापोपशान्तये: for the cessation of all sins
• सर्वपापोपशान्तये: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + पाप (प्रातिपदिक) + उपशान्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सर्वपापानाम् उपशान्तिः)

Speaker

Īśvara (Śiva) (continued from Adhyāya 229 opening)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Svayaṃbhū Gaṅgā-tīrtha at Prabhāsa

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Viṣṇu draws forth a luminous, self-manifest Gaṅgā from the earth’s center; the river rises like a silver ribbon, while Yādavas and sages witness, and the land becomes sanctified.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Yādavas
• Gaṅgā (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha is not merely water—it is a divine descent meant for mokṣa and the removal of sin.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Gaṅgā (Jāhnavī) as a sacred presence within Prabhāsa Kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite is stated here; it provides the origin-and-purpose (māhātmya) for approaching the tīrtha.