Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 6

Devanagari script

षोडशैते नृपा धन्याः प्रभासं क्षेत्रमाश्रिताः । वृषध्वजेशमाराध्य यज्ञैरिष्ट्वा दिवं गताः

Transliteration

ṣoḍaśaite nṛpā dhanyāḥ prabhāsaṃ kṣetramāśritāḥ | vṛṣadhvajeśamārādhya yajñairiṣṭvā divaṃ gatāḥ

Translation

یہ سولہ مبارک بادشاہ پرَبھاس کے مقدّس کھیتر کی پناہ میں آئے؛ وِرشَدھوج پرمیشور کی آرادھنا کی، یَجّیہ کیے اور سوَرگ کو پہنچ گئے۔

Word by Word

• षोडश: sixteen
• षोडश: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: षोडश (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक विशेषण; (एते इत्यस्य विशेषण)

• एते: these
• एते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम

• नृपाः: kings
• नृपाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• धन्याः: fortunate/blessed
• धन्याः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• प्रभासम्: Prabhāsa
• प्रभासम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रभास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; स्थाननाम

• क्षेत्रम्: the sacred field/place
• क्षेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• आश्रिताः: having taken refuge in/resorted to
• आश्रिताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: आ-श्रि (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; (having resorted to)

• वृषध्वजेशम्: Vṛṣadhvajeśa (Lord with the bull-banner)
• वृषध्वजेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृषध्वज + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; शिव-नाम

• आराध्य: having worshipped
• आराध्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: आ-राध् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त; अव्यय)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund/absolutive): ‘having worshipped/propitiated’

• यज्ञैः: by sacrifices
• यज्ञैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन

• इष्ट्वा: having performed sacrifice
• इष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: √यज् (धातु) + क्त्वा (कृदन्त; अव्यय)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund): ‘having sacrificed/worshipped’

• दिवम्: to heaven
• दिवम्: Gati-Karma (Goal/गति-कर्म)
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौस् (प्रातिपदिक: दिव)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• गताः: went/attained
• गताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

Speaker

Skanda (deduced from Prabhāsa-kṣetra-māhātmya narrative style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrimage-inquirer audience (kathā-śrotṛs)

Visual Art Cues

Scene: Sixteen crowned kings stand on the sandy-littoral sacred ground of Prabhāsa, facing a Śiva-liṅga/temple bannered with the bull-emblem; sacrificial fires blaze, priests chant, and the kings are shown ascending toward a luminous svarga path.

Characters & Entities

• Prabhāsa-kṣetra
• Vṛṣadhvaja
• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Resorting to a sacred kṣetra and worshipping Śiva with dharmic rites leads to exalted spiritual reward.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra (Prabhās), explicitly named.

What ritualistic prescription is mentioned?

Ārādhana (propitiatory worship) of Vṛṣadhvaja-Śiva and performance of yajñas (sacrificial rites).