Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 72

Devanagari script

दक्ष उवाच । मया शापहतः सोम त्रातुं शक्यो न दैवतैः । यद्यद्ब्रवीम्यहं सोम तत्तथेति न संशयः

Transliteration

dakṣa uvāca | mayā śāpahataḥ soma trātuṃ śakyo na daivataiḥ | yadyadbravīmyahaṃ soma tattatheti na saṃśayaḥ

Translation

دکش نے کہا: اے سوم! میرے دیے ہوئے شاپ سے زخمی ہو کر تمہیں دیوتا بھی نہیں بچا سکتے۔ تاہم اے سوم! میں جو کچھ کہوں گا وہ ویسا ہی ہوگا، اس میں کوئی شک نہیں۔

Word by Word

• दक्षः: Dakṣa
• दक्षः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said/spoke
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• मया: by me
• मया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• शापहतः: struck by a curse
• शापहतः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शाप-हत (प्रातिपदिक; कृदन्त-समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) ‘हत’ (√हन्) ; ‘शापेन हतः’ इति तृतीया-तत्पुरुष

• सोम: O Soma
• सोम: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (8th/Vocative), एकवचन

• त्रातुम्: to save
• त्रातुम्: Prayojana/Artha (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: त्रा (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त अव्यय-रूप (Infinitive), ‘to protect/save’

• शक्यः: possible/able (to be done)
• शक्यः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शक्य (प्रातिपदिक; कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; शक् (धातु) + यत् (potential passive participle)

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• दैवतैः: by the gods/divinities
• दैवतैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: दैवत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन

• यत्: whatever (that which)
• यत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; सम्बन्धे ‘whatever/that which’

• यत्: whatever
• यत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; पुनरुक्ति (यद्यत् = whatever)

• ब्रवीमि: I say
• ब्रवीमि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सोम: O Soma
• सोम: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तथा: so/thus
• तथा: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/निगमन-अव्यय (quotative particle)

• न: no/not
• न: Sambandha (सम्बन्ध/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• संशयः: doubt
• संशयः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संशय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Dakṣa

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and sages

Visual Art Cues

Scene: Dakṣa speaks with firm authority: the curse stands beyond even the gods’ power, yet he assures Soma that his forthcoming instruction will certainly manifest.

Characters & Entities

• Dakṣa
• Soma
• Devatāḥ (gods)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Karmic and verbal decrees (śāpa) are portrayed as powerful; resolution lies not in worldly power but in the highest divine refuge.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching unfolds within Prabhāsa-kṣetra’s māhātmya, where the ultimate remedy is connected to Śiva and the sacred place.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it prepares the instruction that only Śiva can truly grant deliverance.