Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 23

Devanagari script

दितिः पुत्रद्वयं लेभे कश्यपाद्बलगर्वितम् । हिरण्यकशिपुं श्रेष्ठं हिरण्याक्षं तथानुजम्

Transliteration

ditiḥ putradvayaṃ lebhe kaśyapādbalagarvitam | hiraṇyakaśipuṃ śreṣṭhaṃ hiraṇyākṣaṃ tathānujam

Translation

دِتی نے کشیپ سے دو بیٹے جنے، اپنی قوت کے غرور سے سرشار—برگزیدہ ہِرنیکشیپو اور اس کا چھوٹا بھائی ہِرنیاکش۔

Word by Word

• दितिः: Diti
• दितिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• पुत्रद्वयम्: a pair of sons
• पुत्रद्वयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुत्र + द्वय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (पुत्रयोः द्वयम् = pair of sons)

• लेभे: obtained/bore
• लेभे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: लभ् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

• कश्यपात्: from Kaśyapa
• कश्यपात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: कश्यप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन

• बलगर्वितम्: proud of strength
• बलगर्वितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बल + गर्वित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (बलेन गर्वितम् = proud of strength); ‘पुत्रद्वयम्’ इति विशेषणम्

• हिरण्यकशिपुम्: Hiraṇyakaśipu
• हिरण्यकशिपुम्: Karma (Apposition/Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हिरण्य + कशिपु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासः—कर्मधारय/तत्पुरुष-रूढिनाम (golden couch/bed) इति नाम

• श्रेष्ठम्: the foremost
• श्रेष्ठम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; ‘हिरण्यकशिपुम्’ इति विशेषणम्

• हिरण्याक्षम्: Hiraṇyākṣa
• हिरण्याक्षम्: Karma (Apposition/Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हिरण्य + अक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासः—बहुव्रीहिः (हिरण्ये अक्षिणी यस्य) इति नाम

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/समुच्चयार्थक (also/likewise)

• अनुजम्: the younger (brother)
• अनुजम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनुज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; ‘हिरण्याक्षम्’ इति विशेषणम् (younger)

Speaker

Skanda (deduced from Prabhāsa Māhātmya dialogic style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Diti, solemn and radiant, receives two formidable infants from Kaśyapa—Hiraṇyakaśipu and Hiraṇyākṣa—shown with subtle ominous aura (garva) amid a hermitage setting.

Characters & Entities

• Diti
• Kaśyapa
• Hiraṇyakaśipu
• Hiraṇyākṣa
• Daityas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Power without humility tends toward adharma; lineage accounts in the Purāṇas warn against pride in strength.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra, within whose māhātmya these genealogies are recounted as sacred history.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is narrative genealogy.