Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 45

Devanagari script

हिरण्यमायु रत्नं च भूर्गौश्चाकर्षतस्तनुम् । अश्वश्चक्षुस्त्वचं वासो घृतं तेजस्तिलाः प्रजाः

Transliteration

hiraṇyamāyu ratnaṃ ca bhūrgauścākarṣatastanum | aśvaścakṣustvacaṃ vāso ghṛtaṃ tejastilāḥ prajāḥ

Translation

سونا عمر اور حیات کی قوت کھینچ لاتا ہے؛ جواہر دولت و برکت۔ زمین اور گائے بدن کی بقا کا سہارا کھینچتی ہیں۔ گھوڑا بینائی اور قوت؛ لباس جلد کی حفاظت؛ گھی نور و جلال؛ اور تل اولاد و نسل کی افزائش کا سبب ہیں۔

Word by Word

• हिरण्यम्: gold
• हिरण्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हिरण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सूचीकरणे

• आयुः: life-span
• आयुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• रत्नम्: jewel
• रत्नम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रत्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• भूः: earth, land
• भूः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• गौः: cow
• गौः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• आकर्षतः: (two) draw, pull
• आकर्षतः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-कृष् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), द्विवचन; ‘they draw/pull’

• तनुम्: body
• तनुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तनु (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• अश्वः: horse
• अश्वः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अश्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• चक्षुः: eye, sight
• चक्षुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चक्षुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• त्वचम्: skin
• त्वचम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्वच् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• वासः: garment, clothing
• वासः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वासस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• घृतम्: ghee
• घृतम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: घृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• तेजः: splendor, energy
• तेजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• तिलाः: sesame seeds
• तिलाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तिल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• प्रजाः: offspring, subjects
• प्रजाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) speaking in the Prabhāsa-kṣetra narrative context

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A symbolic ‘cosmic chart’ of gifts: each item radiates to a corresponding human attribute—gold to a glowing life-breath, jewels to Lakṣmī-like prosperity, land/cow to bodily stability, horse to bright eyes, cloth to skin, ghee to aura, sesame to a family lineage tree.

Characters & Entities

• Prabhāsa-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Charity is not merely material transfer; each righteous gift supports specific dimensions of life—vitality, stability, radiance, and lineage.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, where the māhātmya frames dāna as a path of merit connected to sacred place-based dharma.

What ritualistic prescription is mentioned?

A dāna-phala mapping: gold, jewels, land/cows, horse, clothing, ghee, and sesame are praised for corresponding benefits (āyuḥ, tejas, prajā, etc.).