Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 120

Devanagari script

नक्षत्राणां ग्रहाणां च वाय्वग्न्योश्च पितॄनपि । द्यावापृथिव्योश्च सदा नमस्यामि कृताञ्जलिः

Transliteration

nakṣatrāṇāṃ grahāṇāṃ ca vāyvagnyośca pitṝnapi | dyāvāpṛthivyośca sadā namasyāmi kṛtāñjaliḥ

Translation

میں ہاتھ جوڑ کر ہمیشہ نچھتروں اور سیّاروں کو، ہوا اور آگ کو، پِتروں کو، اور نیز آسمان و زمین کو سجدۂ تعظیم پیش کرتا ہوں۔

Word by Word

• नक्षत्राणाम्: of the stars/asterisms
• नक्षत्राणाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नक्षत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• ग्रहाणाम्: of the planets
• ग्रहाणाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• वाय्वग्न्योः: of Vāyu and Agni
• वाय्वग्न्योः: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वायु (प्रातिपदिक) + अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, द्विवचन; समासः—द्वन्द्वः (वायुः च अग्निः च)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• पितॄन्: the Pitṛs
• पितॄन्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• अपि: also
• अपि: Nipata (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अवधारणार्थक-अव्यय (also/even)

• द्यावापृथिव्योः: of Heaven and Earth
• द्यावापृथिव्योः: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: द्याव् (प्रातिपदिक) + पृथिवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, द्विवचन; समासः—द्वन्द्वः (द्यौः च पृथिवी च)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• सदा: always
• सदा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (always)

• नमस्यामि: I bow to
• नमस्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नमस् (धातु)
• Form: लट्-लकार, उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• कृताञ्जलिः: with hands folded (reverently)
• कृताञ्जलिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृत (प्रातिपदिक; कृ-धातोः क्त) + अञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (कृतः अञ्जलिः येन)

Speaker

Śiva (Īśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A devotee at Prabhāsa offers añjali while the sky shows a band of nakṣatras and grahas; vāyu is suggested by flowing garments and bending trees, agni by a small sacred flame; heaven and earth are personified as vast presences.

Characters & Entities

• Nakṣatra
• Graha
• Vāyu
• Agni
• Pitṛs
• Dyāvā-Pṛthivī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śrāddha begins with humility: honoring cosmic order and the Pitṛs aligns one’s rite with dharma and gratitude.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, especially in the context of rites performed at the Sarasvatī–ocean confluence.

What ritualistic prescription is mentioned?

A formal salutation (namaskāra) with joined palms as part of the preparatory invocations for ancestral rites.