Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 24

Devanagari script

यतस्तु सर्वनागानां सांनिध्य मत्र संस्थितम् । त्वमपि द्विजशार्दूल प्रयास्यसि ममान्तिकम्

Transliteration

yatastu sarvanāgānāṃ sāṃnidhya matra saṃsthitam | tvamapi dvijaśārdūla prayāsyasi mamāntikam

Translation

چونکہ یہاں تمام ناگوں کی مقدّس حضوری قائم ہو چکی ہے، اس لیے تم بھی، اے دِویجوں کے شیر، کوشش کر کے میری بارگاہ میں آؤ گے۔

Word by Word

• यतः: since/because
• यतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: यतः (अव्यय)
• Form: अव्यय, हेत्वर्थक (causal adverb: ‘since/because’)

• तु: indeed/but
• तु: Connector (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय, अवधान/विरोधार्थक (particle: ‘but/indeed’)

• सर्वनागानाम्: of all nāgas
• सर्वनागानाम्: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + नाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; कर्मधारयः (सर्वे नागाः)

• सांनिध्यम्: presence
• सांनिध्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सांनिध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक (here)

• संस्थितम्: is established/has been situated
• संस्थितम्: Kriya (State/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) उपसर्गः—सम्; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)
• Form: क्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; कर्मणि-प्रयोगे ‘स्थितम्’

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• अपि: also
• अपि: Modifier (विशेषण-भाव)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle: ‘also’)

• द्विजशार्दूल: O tiger among the twice-born
• द्विजशार्दूल: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + शार्दूल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (द्विजानां शार्दूलः = ‘tiger among Brahmins’)

• प्रयास्यसि: you will go/come
• प्रयास्यसि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु) उपसर्गः—प्र
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), मध्यम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• मम: of me / my
• मम: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• अन्तिकम्: near (to my presence)
• अन्तिकम्: Gati/Karma (Goal/गति-लक्ष्य)
• Type: Noun
• Root: अन्तिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; गत्यर्थे ‘to the vicinity’

Speaker

Śiva (Bhagavān)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Maṃkīśvara (within Prabhāsa-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dvija-śārdūla (brāhmaṇa addressed)

Visual Art Cues

Scene: A sacred coastal kṣetra suffused with subtle nāga-presence; a radiant Lord addresses a venerable brāhmaṇa (dvija-śārdūla), indicating that the tīrtha’s nāga-sānnidhya guarantees a forthcoming divine meeting.

Characters & Entities

• Nāga
• Nāgasthāna (implied)
• Śiva
• Dvija (brāhmaṇa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A sanctified site with divine presences becomes a gateway to closeness with Śiva through grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Nāgasthāna within Prabhāsakṣetra, characterized by the gathered presence of Nāgas.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is added; a promise is given that the devotee will attain Śiva’s proximity.