Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 50

Devanagari script

त्रिवार्षिकं व्रतं कुर्या त्प्रतिलोमां सरस्वतीम् । गच्छेद्वापि विशुद्ध्यर्थं तत्पापस्येति निश्चितम्

Transliteration

trivārṣikaṃ vrataṃ kuryā tpratilomāṃ sarasvatīm | gacchedvāpi viśuddhyarthaṃ tatpāpasyeti niścitam

Translation

تین برس کا ورت رکھے، یا پاکیزگی کے لیے پرتیلومہ (اوپر کی دھارا والی) سرسوتی کے پاس جائے—یہی اس گناہ کے دھلنے کا یقینی طریقہ ہے۔

Word by Word

• त्रिवार्षिकम्: for three years
• त्रिवार्षिकम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि + वार्षिक (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समासः (त्रि-वर्ष-परिमाण), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; व्रतम् इति विशेषण

• व्रतम्: vow/observance
• व्रतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• कुर्यात्: should perform
• कुर्यात्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• प्रतिलोमाम्: upstream/against the current
• प्रतिलोमाम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रतिलोमा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सरस्वतीम् इति विशेषण; ‘against the current/upstream’

• सरस्वतीम्: (the river) Sarasvatī
• सरस्वतीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• वा: or
• वा: Discourse particle (विकल्प)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय, विकल्पार्थक (disjunctive: or)

• अपि: also/even
• अपि: Discourse particle (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय/अप्यर्थ (also/even)

• विशुद्ध्यर्थम्: for purification
• विशुद्ध्यर्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: विशुद्धि + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (षष्ठी: विशुद्धेः अर्थः), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; प्रयोजनवाचक (purpose)

• तत्पापस्य: of that sin
• तत्पापस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् + पाप (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (षष्ठी: तस्य पापम्), नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• इति: thus
• इति: Quotative marker (इति)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय, इत्यादि-उद्धरण/समाप्तिसूचक (quotative)

• निश्चितम्: is determined/settled
• निश्चितम्: Kriya-samānādhikaraṇa (Predicate complement/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: नि-√चि (धातु) → निश्चित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; वाक्ये विधेय (predicate adjective): ‘it is decided’

Speaker

Unspecified (didactic voice within Prabhāsakṣetra-māhātmya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sarasvatī (Pratilomā) at Prabhāsa

Type: sangam

Skanda Dialogue

Listener: Not specified in the provided excerpt

Visual Art Cues

Scene: A penitent pilgrim stands at the sandy riverbank where Sarasvatī is envisioned as a luminous, subtle stream; priests indicate the upstream ‘pratilomā’ course; offerings and a vow-knot are shown, with Somnātha’s coastal sacred landscape in the distance.

Characters & Entities

• Sarasvatī (river)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purification is achieved through sustained vow-practice and/or pilgrimage to a sanctifying river-tīrtha, integrating discipline and sacred geography.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Sarasvatī tīrtha (Sarasvatī river, described as pratilomā) is presented as a means of purification within the Prabhāsa sacred landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

A trivārṣika (three-year) vrata, or pilgrimage to the Sarasvatī for viśuddhi (purification).