Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 27

Devanagari script

क्रमेण संचरन्रामः प्रेक्षमाणो मनोरमम् । जगामानुगतः स्त्रीभिर्लतागृहमनुत्तमम्

Transliteration

krameṇa saṃcaranrāmaḥ prekṣamāṇo manoramam | jagāmānugataḥ strībhirlatāgṛhamanuttamam

Translation

یوں قدم بہ قدم چلتا ہوا رام، اُن دلکش مناظر کو دیکھتا ہوا، عورتوں کے ساتھ ساتھ، بے مثال لتاگِرہ (بیلوں کی کٹیا) کی طرف بڑھ گیا۔

Word by Word

• क्रमेण: gradually, step by step
• क्रमेण: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषणम्/adverbial instrumental usage): ‘क्रमेण’ = क्रमशः

• संचरन्: walking, moving about
• संचरन्: Karta (Agent/कर्ता) (participial predicate of ‘rāmaḥ’)
• Type: Verb
• Root: सम्+चर् (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ/Present active participle), प्रथमा एकवचनम्, पुंलिङ्गम्; परस्मैपदी

• रामः: Rama
• रामः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• प्रेक्षमाणः: looking at, observing
• प्रेक्षमाणः: Karta (Agent/कर्ता) (concomitant action)
• Type: Verb
• Root: प्र+ईक्ष् (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शानच्/Present middle participle), प्रथमा एकवचनम्, पुंलिङ्गम्; आत्मनेपदी

• मनोरमम्: charming, delightful
• मनोरमम्: Karma (Object/कर्म) (of ‘prekṣamāṇaḥ’)
• Type: Adjective
• Root: मनोरम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषणम् (कर्मपदस्य)

• जगाम: went
• जगाम: Kriyā (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदी

• अनुगतः: followed, accompanied
• अनुगतः: Karta (Agent/कर्ता) (qualifier of ‘rāmaḥ’)
• Type: Verb
• Root: अनु+गम् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/Past passive participle used actively), प्रथमा एकवचनम्, पुंलिङ्गम्; ‘अनुगतः’ = अनुगमनं कृतवान्/being accompanied

• स्त्रीभिः: by/with women
• स्त्रीभिः: Sahakāraka (Instrument/Association—सह/करण)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन

• लतागृहम्: the creeper-bower, vine-house
• लतागृहम्: Karma (Object/कर्म) (of ‘jagāma’)
• Type: Noun
• Root: लता (प्रातिपदिक) + गृह (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (लतानां गृहं), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• अनुत्तमम्: unsurpassed, excellent
• अनुत्तमम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनुत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषणम् (लतागृहम्)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (vihāra-mārga to latāgṛha)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Rāma walks gradually through the enchanting Prabhāsa scenery, eyes lingering on the beauty; women attendants follow; ahead stands an exquisite latāgṛha—an arbor woven with flowering creepers.

Characters & Entities

• Prabhāsakṣetra
• Rāma
• latāgṛha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The pilgrimage landscape draws even exalted figures onward, suggesting that sacred geography guides the mind toward auspiciousness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra, presented as a place of extraordinary beauty and sanctity.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse narrates movement within the holy region rather than prescribing a rite.