Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 40

Devanagari script

भद्रा शूद्रा च मद्रा च नलदा जलदा तथा । उर्णा पूर्णा च देवेशि या च गोपुच्छला स्मृता

Transliteration

bhadrā śūdrā ca madrā ca naladā jaladā tathā | urṇā pūrṇā ca deveśi yā ca gopucchalā smṛtā

Translation

اے دیوی، بھدرا، شودرا، مدرا، نلدا، اور جلدا؛ نیز ارنا اور پورنا—اور وہ جسے گوپچھلا کے نام سے یاد کیا جاتا ہے۔

Word by Word

• भद्रा: Bhadrā
• भद्रा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भद्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (नाम)

• शूद्रा: Śūdrā
• शूद्रा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शूद्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (नाम)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात

• मद्रा: Madrā
• मद्रा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मद्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (नाम)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात

• नलदा: Naladā
• नलदा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नलदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (नाम)

• जलदा: Jaladā
• जलदा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जलदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (नाम)

• तथा: likewise, also
• तथा: Samuccaya/Avyaya (Modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक/समुच्चयार्थ (adverb: likewise/also)

• उर्णा: Urṇā
• उर्णा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उर्णा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (नाम)

• पूर्णा: Pūrṇā
• पूर्णा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पूर्णा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (नाम)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात

• देवेशि: O goddess, mistress of the gods
• देवेशि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवेशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; समासः—देव + ईशि/ईशी (षष्ठी-तत्पुरुष: देवेषां ईशी)

• या: who
• या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (relative pronoun)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात

• गोपुच्छला: Gopucchalā
• गोपुच्छला: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक) + पुच्छल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (नाम); समासः—गो-पुच्छला (षष्ठी/तत्पुरुष: गोः पुच्छम् इव/गो-पुच्छ-सम्बन्धिनी)

• स्मृता: is called / is remembered as
• स्मृता: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: कृदन्त—क्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘is called/remembered’

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating (contextual deduction within Prabhāsa-khaṇḍa māhātmya narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Deveśī (addressed)

Visual Art Cues

Scene: A procession of named apsarases—Bhadrā, Śūdrā, Madrā, Naladā, Jaladā, Urṇā, Pūrṇā, and Gopucchalā—each distinguished by a symbolic attribute (cloud, water-jar, lotus, peacock-feather fan, etc.), presented before a divine lady addressed as Deveśī.

Characters & Entities

• Bhadrā
• Śūdrā
• Madrā
• Naladā
• Jaladā
• Urṇā
• Pūrṇā
• Gopucchalā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The māhātmya preserves sacred memory through precise naming, presenting the tīrtha as a meeting-ground of many orders of beings.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra in the Skanda Purāṇa’s Prabhāsakṣetramāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual prescription appears; the verse is a catalogue of names.