Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 54

Devanagari script

तमायान्तं समालोक्य कोपयुक्तं महेश्वरम् । संग्रामे सोऽजयं मत्वा तत्रैवान्तरधीयत

Transliteration

tamāyāntaṃ samālokya kopayuktaṃ maheśvaram | saṃgrāme so'jayaṃ matvā tatraivāntaradhīyata

Translation

جب اس نے غضب سے بھرے مہیشور کو آتے دیکھا تو اسے جنگ میں ناقابلِ تسخیر جانا اور وہیں اسی جگہ غائب ہو گیا۔

Word by Word

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• आयान्तम्: coming; approaching
• आयान्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: आयान्त (कृदन्त; आ-√या धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; qualifies तम्

• समालोक्य: having seen
• समालोक्य: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्-आ-√लोक् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund)

• कोपयुक्तम्: filled with anger
• कोपयुक्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: कोप-युक्त (कृदन्त; √युज् धातु)
• Form: समास: कोपेन युक्तम् (तृतीया-तत्पुरुष); भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; qualifies महेश्वरम्

• महेश्वरम्: Maheśvara
• महेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: समास: महान् ईश्वरः (कर्मधारय); पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• संग्रामे: in battle
• संग्रामे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संग्राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• अजयम्: unconquerable
• अजयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अजय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; ‘unconquerable’ used predicatively/object-complement

• मत्वा: having thought/considered
• मत्वा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: √मन् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund)

• तत्रैव: right there
• तत्रैव: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र + एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; स्थानवाचक ‘there’ + निश्चयार्थक ‘indeed’

• अन्तरधीयत: disappeared; became invisible
• अन्तरधीयत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अन्तर्-√धा (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (frame)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: ‘bhāminī’ addressed interlocutor

Visual Art Cues

Scene: A figure (implied divine/heroic presence) beholds wrathful Maheśvara approaching and, realizing him unconquerable, dissolves into invisibility on the spot; the air ripples as if space itself closes.

Characters & Entities

• Maheśvara (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Recognition of the Supreme (Maheśvara) leads to withdrawal of egoic confrontation; divine sovereignty is beyond contest.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra, whose Māhātmya frames these events as spiritually significant for pilgrims.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a narrative turning-point emphasizing Śiva’s supremacy.