Home›Skanda Purana›Prabhasa Khanda›Prabhasa Kshetra Mahatmya›Adhyaya 19›Shloka 9
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 9

Devanagari script

सा सृजत्यखिलं विश्वं विषुवद्वयसंयुतम् । तथा संवरणी या तु विश्वं संहरते प्रिये । नेत्रपाताच्चतुर्भागस्त्रुटिकालो निगद्यते । तस्माच्च द्विगुणं विद्धि निमिषं तन्महेश्वरि

Transliteration

sā sṛjatyakhilaṃ viśvaṃ viṣuvadvayasaṃyutam | tathā saṃvaraṇī yā tu viśvaṃ saṃharate priye | netrapātāccaturbhāgastruṭikālo nigadyate | tasmācca dviguṇaṃ viddhi nimiṣaṃ tanmaheśvari

Translation

وہ دونوں وِشوؤں (اعتدالین) کے ساتھ یہ سارا جگت رچتی ہے؛ اور اسی طرح ‘سمورنِی’ نامی کلا، اے محبوبہ، کائنات کو سمیٹ لیتی ہے۔ آنکھ جھپکنے کے وقت کا چوتھائی حصہ تروٹی-کال کہلاتا ہے؛ اور اے مہیشوری، نمیش اس سے دوگنا جان۔

Word by Word
साshe
सा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम (fem. nom. sg.)
सृजतिcreates
सृजति:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formलट् (वर्तमानकाल/present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (3rd sg. pres. P.)
अखिलम्entire, all
अखिलम्:
Viśeṣaṇa (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअखिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (neut. acc. sg.)
विश्वम्universe
विश्वम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (neut. acc. sg.)
विषुव-द्वय-संयुतम्joined with the two equinoxes
विषुव-द्वय-संयुतम्:
Viśeṣaṇa (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविषुव (प्रातिपदिक) + द्वय (प्रातिपदिक) + संयुत (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (neut. acc. sg.; endowed with two equinoxes)
तथाlikewise
तथा:
Sambandha/Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (adverb)
संवरणीsaṃvaraṇī (the enclosing/withdrawing kalā)
संवरणी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसंवरणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (fem. nom. sg.)
याwhich
या:
Anvaya (Relative/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम (relative pronoun, fem. nom. sg.)
तुindeed/but
तु:
Sambandha/Discourse (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
विश्वम्the universe
विश्वम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (neut. acc. sg.)
संहरतेwithdraws/destroys
संहरते:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + हृ (धातु)
Formलट् (वर्तमानकाल/present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद (3rd sg. pres. Ā.)
प्रियेO beloved
प्रिये:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन (voc. sg.)
नेत्र-पातात्from an eye-blink
नेत्र-पातात्:
Apādāna (Ablative source/अपादान)
TypeNoun
Rootनेत्र (प्रातिपदिक) + पात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन (abl. sg.; from the falling/closing of the eye)
चतुर्-भागःa fourth part (quarter)
चतुर्-भागः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootचतुर् (संख्या/प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्विगुसमास (masc. nom. sg.; a quarter/fourth part)
त्रुटि-कालःtruṭi-time (a truṭi)
त्रुटि-कालः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रुटि (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (masc. nom. sg.)
निगद्यतेis stated/declared
निगद्यते:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootनि + गद् (धातु)
Formलट् (वर्तमानकाल/present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive), आत्मनेपद (3rd sg. pres. pass.)
तस्मात्from that/therefore
तस्मात्:
Apādāna (Ablative source/अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, पञ्चमी, एकवचन; सर्वनाम (abl. sg. pronoun)
चand
च:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction/particle)
द्विगुणम्double
द्विगुणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootद्वि (संख्या/प्रातिपदिक) + गुण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (neut. acc. sg.; double)
विद्धिknow (understand)
विद्धि:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलोट् (आज्ञार्थ/imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (2nd sg. impv. P.)
निमिषम्nimiṣa
निमिषम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनिमिष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (neut. acc. sg.)
तत्that
तत्:
Viśeṣaṇa/Anaphora (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम (neut. acc. sg. pronoun)
महेश्वरिO Maheśvarī
महेश्वरि:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहेश्वरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन (voc. sg.)
Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Maheśvarī (as addressed within the verse)

Visual Art Cues

Scene: Kalā-Śakti as a radiant goddess: with one hand she releases a stream of worlds (sṛṣṭi) aligned with two equinox markers; with another she draws them back (saṃvaraṇī). Below, an eye motif shows a blink divided into quarters to define truṭi and nimeṣa.

Characters & Entities
V
Viṣuva (equinox)
S
Saṃvaraṇī
T
Truṭi
N
Nimeṣa
M
Maheśvarī

FAQs

Creation and dissolution are functions of divine kalā; even the smallest time-unit is tied to cosmic order.

Prabhāsakṣetra is the textual frame; its Māhātmya presents cosmic time as part of the kṣetra’s sacred teaching.

No explicit ritual; it supports precise muhūrta/tithi awareness by defining foundational time units.

←Previous Verse
Next Verse→