Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 6

Devanagari script

त्रुटिर्लवो निमेषश्च कला काष्ठा मुहूर्तकम् । रात्र्यहःपक्षमासाश्च अयनं वत्सरं युगम्

Transliteration

truṭirlavo nimeṣaśca kalā kāṣṭhā muhūrtakam | rātryahaḥpakṣamāsāśca ayanaṃ vatsaraṃ yugam

Translation

تروٹی، لو، نمیش، کلا، کاشٹھا اور مہورت؛ پھر رات اور دن، پکش اور ماہ؛ پھر اَیَن (نصف سال)، سال اور یُگ—یہ زمانے کی درجے بندیاں ہیں۔

Word by Word

• त्रुटिः: truṭi (a minute unit of time)
• त्रुटिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रुटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (fem. nom. sg.)

• लवः: lava (a small unit of time)
• लवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (masc. nom. sg.)

• निमेषः: nimeṣa (blink; time unit)
• निमेषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: निमेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (masc. nom. sg.)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• कला: kalā (time unit)
• कला: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (fem. nom. sg.)

• काष्ठा: kāṣṭhā (time unit)
• काष्ठा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काष्ठा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (fem. nom. sg.)

• मुहूर्तकम्: muhūrtaka (a muhūrta)
• मुहूर्तकम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुहूर्तक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (neut. nom. sg.)

• रात्रि-अहः-पक्ष-मासाः: night, day, fortnight, and months
• रात्रि-अहः-पक्ष-मासाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रात्रि (प्रातिपदिक) + अहः (प्रातिपदिक) + पक्ष (प्रातिपदिक) + मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (masc. nom. pl.; night, day, fortnight, months)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• अयनम्: ayana (half-year course)
• अयनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अयन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (neut. nom. sg.)

• वत्सरम्: year
• वत्सरम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वत्सर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (neut. nom. sg.)

• युगम्: yuga (age)
• युगम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (neut. nom. sg.)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A serene teaching scene at Prabhāsa: a sage enumerates time-units while the sea and a temple silhouette suggest Somnātha; above, a cosmic wheel of time shows gradations from tiny sparks (truṭi) to vast rings (yuga).

Characters & Entities

• Truṭi
• Lava
• Nimeṣa
• Kalā
• Kāṣṭhā
• Muhūrta
• Pakṣa
• Māsa
• Ayana
• Vatsara
• Yuga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is practiced in measured time; understanding kāla-vibhāga sanctifies daily life and ritual timing.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra, as the Māhātmya’s setting, is linked with the revelation of sacred time-order.

What ritualistic prescription is mentioned?

Not a specific rite, but the framework supports muhūrta-based worship and tithi/pakṣa observances.