Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 182

Devanagari script

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये वसुनन्दामातृगणश्रीमुखविवर माहात्म्यवर्णनंनाम द्व्यशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः

Transliteration

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye vasunandāmātṛgaṇaśrīmukhavivara māhātmyavarṇanaṃnāma dvyaśītyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ

Translation

یوں شری اسکند مہاپُران کی اکیاسی ہزار شلوکوں والی سمہتا کے ساتویں پرَبھاس کھنڈ کے پہلے پرَبھاس-کشیتر ماہاتمیہ میں “وسونندا ماترِگن اور شری مُکھ-وِوَر کی جلالت کا بیان” نامی ایک سو بیاسیواں ادھیائے اختتام کو پہنچا۔

Word by Word

• इति: thus
• इति: सम्बन्ध/निपात (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; वाक्यसमाप्त्यर्थक-निपातः (quotative/end marker)

• श्रीस्कान्दे: in the revered Skanda (Purāṇa)
• श्रीस्कान्दे: अधिकरण (Adhikarana/Locative)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + स्कान्द (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयः (श्रीमान् स्कान्दः); पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• महापुराणे: in the Mahāpurāṇa
• महापुराणे: अधिकरण (Adhikarana/Locative)
• Type: Noun
• Root: महा (उपसर्ग/पूर्वपद) + पुराण (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयः; नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• एकाशीतिसाहस्र्याम्: in the eighty-one-thousand (collection)
• एकाशीतिसाहस्र्याम्: अधिकरण (Adhikarana/Locative)
• Type: Noun
• Root: एकाशीति (संख्या-प्रातिपदिक) + साहस्री (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समासः (एकाशीतिः सहस्राणि यस्याः); स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• संहितायाम्: in the Saṃhitā
• संहितायाम्: अधिकरण (Adhikarana/Locative)
• Type: Noun
• Root: संहिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• सप्तमे: in the seventh
• सप्तमे: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सप्तम (क्रमवाचक-प्रातिपदिक)
• Form: क्रमवाचक-विशेषणम्; पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (खण्डे इत्यस्य विशेषणम्)

• प्रभासखण्डे: in the Prabhāsa section
• प्रभासखण्डे: अधिकरण (Adhikarana/Locative)
• Type: Noun
• Root: प्रभास (प्रातिपदिक) + खण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (प्रभासस्य खण्डः); पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• प्रथमे: in the first
• प्रथमे: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्रथम (क्रमवाचक-प्रातिपदिक)
• Form: क्रमवाचक-विशेषणम्; पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (माहात्म्ये इत्यस्य विशेषणम्)

• प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये: in the ‘Glory of Prabhāsa-kṣetra’
• प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये: अधिकरण (Adhikarana/Locative)
• Type: Noun
• Root: प्रभास (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक) + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: प्रभास-क्षेत्र (षष्ठी-तत्पुरुषः) + माहात्म्य (षष्ठी-तत्पुरुषः: प्रभासक्षेत्रस्य माहात्म्यम्); नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• वसुनन्दामातृगणश्रीमुखविवर: ‘Vasunandā, the Mothers’ group, and the auspicious mouth-cave’
• वसुनन्दामातृगणश्रीमुखविवर: विशेष्य (Title component)
• Type: Noun
• Root: वसुनन्दा (प्रातिपदिक) + मातृगण (प्रातिपदिक) + श्रीमुख (प्रातिपदिक) + विवर (प्रातिपदिक)
• Form: बहुपद-तत्पुरुष-समासः (शीर्षक-रूपेण); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम् (वर्णनंनाम इत्यस्य पूर्वपदम्)

• माहात्म्यवर्णनं: the narration of the glory
• माहात्म्यवर्णनं: विशेष्य (Title head)
• Type: Noun
• Root: माहात्म्य (प्रातिपदिक) + वर्णन (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (माहात्म्यस्य वर्णनम्); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्

• नाम: named
• नाम: सम्बन्ध/निपात (Naming particle)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; संज्ञासूचक-निपातः (marker ‘named/called’)

• द्व्यशीत्युत्तरशततमः: the one-hundred-and-eighty-second
• द्व्यशीत्युत्तरशततमः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: द्व्यशीति (संख्या-प्रातिपदिक) + उत्तर (प्रातिपदिक) + शततम (क्रमवाचक-प्रातिपदिक)
• Form: समासः: द्व्यशीति-उत्तर (तत्पुरुषः: 82-उत्तर = after 82) + शततम (ordinal); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (अध्यायः इत्यस्य विशेषणम्)

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: कर्ता/विधेय (Subject)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्

Speaker

Narrator/Redactor (Colophon)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śrīmukha-vivara; Vasunandā Mātṛgaṇa (chapter topic)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and the Naimiṣāraṇya ṛṣis (typical frame)

Visual Art Cues

Scene: A manuscript-like closing tableau: sages and listeners seated; a scribe’s palm-leaf manuscript; in the background, coastal Prabhāsa with a cave-like opening (vivara) and a circle of Mātṛkās as guardian deities.

Characters & Entities

• Skanda Mahāpurāṇa
• Prabhāsa Khaṇḍa
• Prabhāsa-kṣetra Māhātmya
• Vasunandā
• Mātṛgaṇa
• Śrīmukha-vivara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

As a colophon, it formalizes the māhātmya theme: sacred places and their deities are preserved as a mapped tradition of merit and worship.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Prabhāsa-kṣetra sites centered on Vasunandā’s Mātṛgaṇa and Śrīmukha-vivara.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a chapter-ending colophon.