Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 70

Devanagari script

शमग्निरितिमन्त्रेण पूजयेद्भास्करात्मजम् । कयानश्चित्रेतिमन्त्रेण देवि राहुं सदाऽर्चयेत्

Transliteration

śamagniritimantreṇa pūjayedbhāskarātmajam | kayānaścitretimantreṇa devi rāhuṃ sadā'rcayet

Translation

منتر ‘شَمَگنِرِ’ کے ساتھ بھاسکر کے فرزند (سورج زادہ) کی پوجا کرے۔ اور اے دیوی، منتر ‘کَیا نَش چِترے’ کے ساتھ ہمیشہ راہو کی ارچنا کرے۔

Word by Word

• शम्: “śam” (welfare/auspicious)
• शम्: Sambandha (Mantra-quotation element/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: शम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; मंगलार्थक निपात (benedictive particle: welfare/auspiciousness)

• अग्निः: “Agni” (in the mantra)
• अग्निः: Sambandha (Mantra-quotation element/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मन्त्र-उद्धरणे

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण-चिह्न (thus)

• मन्त्रेण: with the mantra
• मन्त्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• पूजयेत्: should worship
• पूजयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पूज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• भास्करात्मजम्: Bhāskara’s son (Śani)
• भास्करात्मजम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भास्कर + आत्मज (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (भास्करस्य आत्मजः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; शनि-पर्यायः (son of the Sun)

• कया: “by which” (in the mantra)
• कया: Sambandha (Mantra-quotation element/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; प्रश्नार्थक सर्वनाम (by which?)

• नः: our/of us
• नः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive) बहुवचन (enclitic); अर्थः—अस्माकम् (of us/our)

• चित्रे: “in the bright/variegated (one)” (in the mantra)
• चित्रे: Sambandha (Mantra-quotation element/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: चित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; मन्त्र-उद्धरणे (in/at the bright/variegated [one])

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण-चिह्न (thus)

• मन्त्रेण: with the mantra
• मन्त्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• देवि: O Goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• राहुम्: Rāhu
• राहुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सदा: always
• सदा: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (always)

• अर्चयेत्: should worship
• अर्चयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अर्च् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

Speaker

Sūta (deduced from Prabhāsa Khaṇḍa narrative style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: A navagraha shrine panel: Śani (dark, austere) and Rāhu (serpentine shadow-planet) receive offerings; the priest chants Vedic mantras in a Prabhāsa temple corridor.

Characters & Entities

• Bhāskara (Sūrya)
• Bhāskarātmaja (son of the Sun)
• Rāhu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred geography is approached through disciplined worship: specific Vedic mantras sanctify devotion to cosmic powers (grahas) within the holy field of Prabhāsa.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra (Prabhāsakṣetra), praised as a place where orderly, mantra-guided worship yields merit.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform pūjā/arcana to Bhāskara’s son and to Rāhu using the cited mantras as the worship-formulae.