Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 57

Devanagari script

उदगादयमादित्यो ह्यनेनापि तृतीयकम् । तत्सवितुर्वरेण्येति चतुर्थं परिकीर्तितम्

Transliteration

udagādayamādityo hyanenāpi tṛtīyakam | tatsaviturvareṇyeti caturthaṃ parikīrtitam

Translation

منتر “اُدگاد اَیَم آدِتیَہ…” کے ساتھ تیسرا (بیج) بھی مقرر کیا جاتا ہے۔ اور چوتھا “تَت سَوِتُر وَرَیَنیَم…” کے ساتھ بیان کیا گیا ہے۔

Word by Word

• उदगात्: rose up / went up
• उदगात्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उद्-गम् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; धातु: गम्, उपसर्ग: उद्

• अयम्: this
• अयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम

• आदित्यः: the Sun (Āditya)
• आदित्यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आदित्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• हि: indeed / for
• हि: Sambandha/Emphasis (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अव्यय

• अनेन: by this / with this
• अनेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; सर्वनाम

• अपि: also / even
• अपि: Sambandha/Emphasis (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अव्यय

• तृतीयकम्: the third (one/part)
• तृतीयकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तृतीयक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सर्वनाम

• सवितुः: of Savitṛ
• सवितुः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सवितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• वरेण्या: most excellent / worthy of choice
• वरेण्या: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वरेण्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (to implied ‘भर्गः/धीः’ etc. in mantra context)

• इति: thus (quoting)
• इति: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण-निपात (quotative particle), अव्यय

• चतुर्थम्: the fourth (one/part)
• चतुर्थम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: चतुर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• परिकीर्तितम्: is declared / has been stated
• परिकीर्तितम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि-कीर्त् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; कर्मणि प्रयोगार्थः

Speaker

Skanda (deduced from Prabhāsakṣetra-māhātmya instructional tone)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The sun rises over the western sea at Prabhāsa; a devotee chants 'udagād ayam ādityaḥ' as the third bīja is set, then transitions into the Gāyatrī 'tat savitur vareṇyam' for the fourth, visualized as a golden light entering the forehead (ājñā).

Characters & Entities

• Āditya
• Savitṛ (Gāyatrī reference)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Classic Vedic solar invocations are integrated into Purāṇic worship to align practice with sacred revelation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra, where Āditya worship is taught as a sanctifying rite.

What ritualistic prescription is mentioned?

Assigning/reciting the third and fourth seeds using “udagād ayam ādityaḥ…” and “tat savitur vareṇyam…”.