Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 5

Devanagari script

क्षमावाननपत्यश्च सत्यवादी जितेन्द्रियः । प्रभासक्षेत्रयात्रायामाजगाम स भूपतिः । यात्रां कुर्वन्विधानेन सावित्रीस्थलमागतः

Transliteration

kṣamāvānanapatyaśca satyavādī jitendriyaḥ | prabhāsakṣetrayātrāyāmājagāma sa bhūpatiḥ | yātrāṃ kurvanvidhānena sāvitrīsthalamāgataḥ

Translation

وہ راجا بردبار، بے اولاد، سچ بولنے والا اور نفس پر قابو رکھنے والا تھا۔ وہ پربھاس کشترا کی تیرتھ یاترا کو نکلا؛ ودھی کے مطابق یاترا کرتے ہوئے ساوتری نامی مقدس استھان پر پہنچا۔

Word by Word

• kṣamāvān: patient, forgiving
• kṣamāvān: Karta-anvaya (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: kṣamā-vat (प्रातिपदिक; क्षमा + वत्)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम्

• anapatyaḥ: childless
• anapatyaḥ: Karta-anvaya (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: a-napatya (प्रातिपदिक; न + अपत्य)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; नञ्-समासार्थक-विशेषणम् (negative adjective)

• ca: and
• ca: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्ययम् (conjunction)

• satyavādī: truth-speaking
• satyavādī: Karta-anvaya (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: satya-vādin (प्रातिपदिक; सत्य + वादिन्)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम्

• jitendriyaḥ: self-controlled (having conquered the senses)
• jitendriyaḥ: Karta-anvaya (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: jita-indriya (प्रातिपदिक; जित + इन्द्रिय)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम्

• prabhāsakṣetrayātrāyām: on the pilgrimage to Prabhāsa-kṣetra
• prabhāsakṣetrayātrāyām: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: prabhāsa-kṣetra-yātrā (प्रातिपदिक; प्रभास + क्षेत्र + यात्रा)
• Form: स्त्रीलिङ्गः (feminine), सप्तमी (Locative), एकवचनम्

• ājagāma: came, arrived
• ājagāma: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √gam (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• sa: he
• sa: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; सर्वनाम (pronoun)

• bhūpatiḥ: the king
• bhūpatiḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: bhū-pati (प्रातिपदिक; भू + पति)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• yātrām: the pilgrimage
• yātrām: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: yātrā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया (Accusative), एकवचनम्

• kurvan: doing, performing
• kurvan: Karta (Agent as participle/कर्तृ)
• Type: Verb
• Root: √kṛ (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्तः (present active participle), पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• vidhānena: according to the prescribed procedure
• vidhānena: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: vidhāna (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, तृतीया (Instrumental), एकवचनम्

• sāvitrīsthalam: the Sāvitrī site/place
• sāvitrīsthalam: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: sāvitrī-sthala (प्रातिपदिक; सावित्री + स्थल)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया (Accusative), एकवचनम्

• āgataḥ: having come, arrived
• āgataḥ: Karta-anvaya (Predicate adjective/कर्तृविशेषण)
• Type: Verb
• Root: ā-gata (प्रातिपदिक; √gam + क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्तः (past passive participle used actively), पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra; Sāvitrī-sthala

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: King Aśvapati, austere and self-controlled, travels with a small retinue toward the coastal Prabhāsa; he arrives at Sāvitrī-sthala marked by a shrine near sacred waters, performing the journey ‘according to rule’.

Characters & Entities

• Aśvapati
• Prabhāsakṣetra
• Sāvitrī-sthala

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Inner discipline (truth, restraint, patience) culminates in outer dharma through tīrtha-yātrā performed with proper observance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra, specifically the Sāvitrī-sthala within it.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pilgrimage should be done ‘vidhānena’—according to prescribed rules (proper conduct and ritual order).