Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 3

Devanagari script

ईश्वर उवाच । कथयामि महादेवि सावित्र्याश्चरितं महत् । प्रभासक्षेत्रसंस्थायाः स्थल स्थाने महेश्वरि । यथा चीर्णं व्रतकरं सावित्र्या राजकन्यया

Transliteration

īśvara uvāca | kathayāmi mahādevi sāvitryāścaritaṃ mahat | prabhāsakṣetrasaṃsthāyāḥ sthala sthāne maheśvari | yathā cīrṇaṃ vratakaraṃ sāvitryā rājakanyayā

Translation

ایشور نے کہا: اے مہادیوی! میں ساوتری کا عظیم مقدس چرتر بیان کرتا ہوں—کہ پربھاس کشترا کے اس پاک مقام پر، اے مہیشوری، راج کنیا ساوتری نے کس طرح ودھی کے مطابق ورت پورا کیا۔

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (the Lord)
• ईश्वरः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Speech act/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), तृतीयपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• कथयामि: I narrate / will tell
• कथयामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कथय् (धातु, णिच्)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष (1st), एकवचन, परस्मैपद

• महादेवि: O great goddess
• महादेवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महā (प्रातिपदिक) + देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (महती देवी)

• सावित्र्याः: of Sāvitrī
• सावित्र्याः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सावित्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• चरितम्: deeds/story
• चरितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चरित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• महत्: great
• महत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (चरितम्)

• प्रभास-क्षेत्र-संस्थायाः: of (her) who is established in the Prabhāsa sacred field
• प्रभास-क्षेत्र-संस्थायाः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: प्रभास (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक) + संस्था (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (प्रभासक्षेत्रे संस्था यस्याः/यत्र)

• स्थल: place/site
• स्थल: Adhikarana (Location—part of phrase/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्थल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र—पुनरुक्ति-प्रयोगे ‘स्थल-स्थाने’ इत्यस्य पूर्वपदम्

• स्थाने: in the place
• स्थाने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• महेश्वरि: O great lady (Maheśvarī)
• महेश्वरि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महā (प्रातिपदिक) + ईश्वरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (महती ईश्वरी)

• यथा: how/as
• यथा: Discourse marker (प्रकार/यथार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, उपमान/प्रकारवाचक (adverb/conjunction)

• चीर्णम्: performed/observed
• चीर्णम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चर् (धातु) → चीर्ण (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; विशेषणम् (व्रतकरम्/व्रतम्—अर्थतः)

• व्रत-करम्: vow-observance / the act of performing the vow
• व्रत-करम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (व्रतं करोति इति)

• सावित्र्या: by Sāvitrī
• सावित्र्या: Kartr (Agent in passive/Instrumental agent/कर्ता-करण)
• Type: Noun
• Root: सावित्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• राज-कन्यया: by the king’s daughter
• राज-कन्यया: Kartr (Agent/कर्ता-करण)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक) + कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (राज्ञः कन्या)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sāvitrī-sthala at Prabhāsa

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī/Devī

Visual Art Cues

Scene: Śiva begins narration to Devī, gesturing toward a marked sacred spot within Prabhāsa; the scene blends divine discourse with a map-like sense of place (sthala within kṣetra).

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Mahādevī (Pārvatī)
• Sāvitrī
• Prabhāsakṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places amplify sacred practice: a vow performed in a tīrtha like Prabhāsa bears renowned fruit and becomes exemplary.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra, specifically a revered ‘sthala-sthāna’ within it.

What ritualistic prescription is mentioned?

The performance (caryā) of a vrata by Sāvitrī; the exact rite is implied and elaborated later.