Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 105

Devanagari script

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सावित्र्यग्रे च भोजनम् । दातव्यं सर्वदा देवि कटुनीलविवर्जितम्

Transliteration

tasmātsarvaprayatnena sāvitryagre ca bhojanam | dātavyaṃ sarvadā devi kaṭunīlavivarjitam

Translation

پس، اے دیوی، ہر طرح کی کوشش کے ساتھ ساوتری کے سامنے ہمیشہ بھوجن دان کرنا چاہیے—تیز و کڑوی چیزوں سے اور ‘نیل’ (سیاہ/ممنوع) اشیا سے پاک۔

Word by Word

• तस्मात्: therefore/from that
• तस्मात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/अपादान), एकवचन; हेत्वर्थे (therefore/from that)

• सर्व-प्रयत्नेन: with every effort
• सर्व-प्रयत्नेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + प्रयत्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/करण), एकवचन; साधनवाचक (with all effort)

• सावित्री-अग्रे: before/in the presence of Savitri
• सावित्री-अग्रे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सावित्री (प्रातिपदिक) + अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/अधिकरण), एकवचन; स्थानवाचक (in front of Savitri)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-निपात

• भोजनम्: meal/food offering
• भोजनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भोजन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र कर्म (to be given)

• दातव्यम्: must be given
• दातव्यम्: Kriya (Obligation/विधेय)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु) → दातव्य (कृदन्त, तव्यत्-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय-भावे (gerundive: must be given)

• सर्वदा: always
• सर्वदा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वदा (अव्यय)
• Form: अव्यय, कालवाचक क्रियाविशेषण (always)

• देवि: O goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• कटु-नील-विवर्जितम्: free from pungent and ‘nīla’ (blue) items
• कटु-नील-विवर्जितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कटु (प्रातिपदिक) + नील (प्रातिपदिक) + विवर्जित (वर्ज् धातु, क्त; वि-उपसर्ग)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (devoid of pungent and blue [items])

Speaker

Skanda (deduced from Prabhāsa-kṣetra Māhātmya narrative style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sāvitrī-sthala (Prabhāsa-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: A ritual kitchen and shrine foreground: devotees carefully remove prohibited ingredients, presenting a clean platter before the Sāvitrī marker; attendants fan the lamp while a priest recites mantras.

Characters & Entities

• Sāvitrī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dāna/naivedya becomes especially meritorious when offered with care, purity, and proper ritual context.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, with a specific focus on worship in the presence of Sāvitrī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Offer food (bhojana-dāna/naivedya) before Sāvitrī, avoiding pungent and other prohibited items.