Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 102

Devanagari script

सावित्र्या सहितो ब्रह्मा तृतीये भोजितो भवेत् । एकैकं भोजनं तत्र कोटिभोजसमं स्मृतम्

Transliteration

sāvitryā sahito brahmā tṛtīye bhojito bhavet | ekaikaṃ bhojanaṃ tatra koṭibhojasamaṃ smṛtam

Translation

تیسری بار کھلانے پر ساوتری کے ساتھ برہما کو کھلایا ہوا سمجھا جاتا ہے۔ وہاں ہر ایک بھوجن دان کو ایک کروڑ بھوجن کے برابر یاد کیا گیا ہے۔

Word by Word

• सावित्र्या: with Savitri
• सावित्र्या: Saha (Association/सह)
• Type: Noun
• Root: सावित्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/करण), एकवचन

• सहितः: accompanied
• सहितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सहित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (with/ accompanied)

• ब्रह्मा: Brahma
• ब्रह्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तृतीये: on the third (occasion)
• तृतीये: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: तृतीय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/अधिकरण), एकवचन; क्रमवाचक (ordinal)

• भोजितः: fed
• भोजितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भुज् (धातु) → भोजित (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त

• भवेत्: would be/should be
• भवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• एकैकम्: each (one)
• एकैकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक + एक (प्रातिपदिक; पुनरुक्त-समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (each single)

• भोजनम्: meal/feeding
• भोजनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भोजन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र प्रथमा (उक्तं/विधेय)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• कोटि-भोज-समम्: equal to (the merit of) feeding ten million
• कोटि-भोज-समम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कोटि (प्रातिपदिक) + भोज (प्रातिपदिक) + सम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (equal to feeding a crore)

• स्मृतम्: is declared/considered
• स्मृतम्: Kriya (Predicative/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: स्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (is said/remembered)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sāvitrī-sthala in Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A third brāhmaṇa couple is fed at Sāvitrī-sthala; above, Brahmā with Sāvitrī is envisioned as being satisfied. The scene conveys cosmic scale through symbolic multiplicity (many plates/offerings suggested).

Characters & Entities

• Brahmā
• Sāvitrī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In a highly sanctified tīrtha, even a single righteous act multiplies in spiritual merit beyond ordinary measure.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Sāvitrī-sthala at Prabhāsa Kṣetra, where feeding is said to yield koṭi-level merit.

What ritualistic prescription is mentioned?

A sequence of feedings is described; on the third, Brahmā with Sāvitrī is especially propitiated, and each feeding is equated to koṭi-bhojana.