Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 85

Devanagari script

हृतां शत्रुगणैः पत्नीं परे पारे महोदधेः । न च त्वं ज्ञायसे सीतां शोकोपहचेतनः

Transliteration

hṛtāṃ śatrugaṇaiḥ patnīṃ pare pāre mahodadheḥ | na ca tvaṃ jñāyase sītāṃ śokopahacetanaḥ

Translation

جب دشمنوں کے جتھے تمہاری بیوی کو عظیم سمندر کے پار لے جائیں گے، تو تم اسے—سیتا کو—نہ پہچان سکو گے؛ غم تمہاری ہوش کو ڈھانپ لے گا۔

Word by Word

• हृताम्: abducted / taken away
• हृताम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Verb
• Root: हृ (धातु)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (of ‘पत्नीम्’)

• शत्रुगणैः: by bands of enemies
• शत्रुगणैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शत्रु (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (शत्रूणां गणैः = by groups of enemies)

• पत्नीम्: wife
• पत्नीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पत्नी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• परे: farther / other
• परे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषणम् (of ‘पारे’)

• पारे: on the shore
• पारे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• महोदधेः: of the great ocean
• महोदधेः: Shashthi-sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + उदधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; कर्मधारयः (महान् उदधिः = great ocean)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (and)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन

• ज्ञायसे: you recognize / you know
• ज्ञायसे: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: लट् (Present), मध्यमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोगः (you are known/you recognize)

• सीताम्: Sītā
• सीताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• शोकोपहचेतनः: one whose mind is overwhelmed by grief
• शोकोपहचेतनः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शोक (प्रातिपदिक) + उपहत (हन् धातु, क्त-कृदन्त) + चेतन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (शोकेन उपहतं चेतनं यस्य = whose consciousness is struck by grief), विशेषणम् (of ‘त्वम्’)

Speaker

Unspecified (contextual: curse/prophetic speech in the Dāruvana-related episode within Prabhāsakṣetra-māhātmya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (frame)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A prophetic tableau: enemies carry away the wife across the vast ocean; the hero, mind clouded by grief, fails to recognize her when encountered.

Characters & Entities

• Sītā
• Mahodadhi (great ocean)
• Śatrugaṇa (enemy hosts)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Grief can eclipse discernment; dharma teaches steadiness of mind even amid loss.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The surrounding chapter belongs to Prabhāsakṣetra’s glorification, using narrative to magnify the tīrtha’s sacred power and memory.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; it is a narrative prediction rather than a rite.