Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 65

Devanagari script

प्रवर्ग्ये क्रियमाणे तु ब्राह्मणैर्वेदपारगैः । क्षीरद्वये हूयमाने मंत्रेणाध्वर्युणा तथा

Transliteration

pravargye kriyamāṇe tu brāhmaṇairvedapāragaiḥ | kṣīradvaye hūyamāne maṃtreṇādhvaryuṇā tathā

Translation

جب ویدوں کے پارنگت برہمن پراورگیہ کا یَجْیَ انجام دے رہے تھے، اور ادھوریو پجاری مقررہ طریقے کے مطابق منتر کے ساتھ دو دودھ کی آہوتیاں آگ میں انڈیل رہا تھا—

Word by Word

• प्रवर्ग्ये: in the Pravargya rite
• प्रवर्ग्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रवर्ग्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (यज्ञाङ्ग-नाम), सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• क्रियमाणे: while being performed
• क्रियमाणे: Adhikarana (Temporal setting/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) → क्रियमाण (कृदन्त, शानच्; कर्मणि)
• Form: सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि वर्तमानकृदन्त (शानच्/मान) — ‘while being performed’

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण/विरोधसूचक-निपात (but/indeed)

• ब्राह्मणैः: by brahmins
• ब्राह्मणैः: Kartr-karana (Agent-instrumental/कर्तृ-करण)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• वेदपारगैः: versed in the Vedas
• वेदपारगैः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वेद (प्रातिपदिक) + पारग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वेदस्य पारगाः = versed in the Veda)

• क्षीरद्वये: in the pair of milk (two milk-mixtures)
• क्षीरद्वये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षीर (प्रातिपदिक) + द्वय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समासः (द्वे क्षीरे यस्मिन्/द्वयम् क्षीरम्)

• हूयमाने: while being offered
• हूयमाने: Adhikarana (Temporal setting/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: हु (धातु) → हूयमान (कृदन्त, शानच्; कर्मणि)
• Form: सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि वर्तमानकृदन्त (शानच्/मान) — ‘while being offered (into fire)’

• मन्त्रेण: with a mantra
• मन्त्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• अध्वर्युणा: by the adhvaryu priest
• अध्वर्युणा: Kartr-karana (Agent-instrumental/कर्तृ-करण)
• Type: Noun
• Root: अध्वर्यु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• तथा: likewise/thus
• तथा: Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक

Speaker

Narrative voice (contextual; within the Prabhāsa Māhātmya discourse)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Naimiṣāraṇya sages

Visual Art Cues

Scene: The Pravargya in progress: Adhvaryu pours twin milk offerings into the blazing fire while Veda-knowing brāhmaṇas chant; the air shimmers with heat and mantra power.

Characters & Entities

• Pravargya
• Brāhmaṇa
• Adhvaryu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred rites gain power through correct lineage of knowledge (Veda-mastery) and exact performance (mantra and priestly roles).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra is the setting; its māhātmya frames Vedic ritual performance as part of the sanctity of the place.

What ritualistic prescription is mentioned?

The Pravargya rite: milk-offerings (kṣīra) are offered with mantra by the Adhvaryu, indicating a formal Vedic procedure.