Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 60

Devanagari script

पत्नीशाले तथा गोपी रौप्यशृंगा समेखला । क्षौमवस्त्रपरीधाना ध्यायन्ती परमेश्वरम्

Transliteration

patnīśāle tathā gopī raupyaśṛṃgā samekhalā | kṣaumavastraparīdhānā dhyāyantī parameśvaram

Translation

پتنی شالا میں وہ گوپی کنیا کھڑی تھی—چاندی کے زیور اور کمر بند سے آراستہ، باریک کَشوم (کتانی) لباس پہنے—اور پرمیشور کا دھیان کر رہی تھی۔

Word by Word

• पत्नीशाले: in the wives’ hall (patnīśālā)
• पत्नीशाले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पत्नी-शाला (प्रातिपदिक; पत्नी + शाला)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (पत्न्याः शाला)

• तथा: also/likewise
• तथा: Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्ययम्

• गोपी: the cowherd woman (gopī)
• गोपी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गोपी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• रौप्यशृंगा: silver-horned
• रौप्यशृंगा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: रौप्य-शृङ्गा (प्रातिपदिक; रौप्य + शृङ्गा)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (having silver horns)

• समेखला: wearing a girdle
• समेखला: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स-मेखला (प्रातिपदिक; स + मेखला)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; उपपद-तत्पुरुषः (मेखलया सह) विशेषणम्

• क्षौमवस्त्रपरीधाना: clad in linen garments
• क्षौमवस्त्रपरीधाना: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: क्षौम-वस्त्र-परिधान (प्रातिपदिक; क्षौम + वस्त्र + परिधान)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; परिधान (कृदन्त/नामधातु-प्रयोगः) ‘wearing’; तत्पुरुष-समासः (क्षौमवस्त्रं परिधानम् यस्याः)

• ध्यायन्ती: meditating
• ध्यायन्ती: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √ध्यै (धातु) + शतृ/शानच् (कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; वर्तमानकाले शतृ/शानच्-प्रत्ययान्तः (present participle)

• परमेश्वरम्: the Supreme Lord
• परमेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: परम-ईश्वर (प्रातिपदिक; परम + ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

Speaker

Sūta (narration; deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: In a secluded wives’ pavilion, a cowherd maiden stands/sits adorned with silver ornaments and girdle, wearing fine linen, eyes lowered in meditation on the Supreme Lord while yajña sounds continue outside.

Characters & Entities

• Gopī
• Parameśvara (Supreme Lord)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Inner devotion (dhyāna) sanctifies one’s role in ritual space; bhakti and purity of mind support yajña-dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, portrayed as a ritually complete tīrtha with the patnīśālā and sacred observances.

What ritualistic prescription is mentioned?

Placement in the patnīśālā (wives’ pavilion) and meditative focus during yajña; no specific mantra is cited.