Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि भैरवेश्वरमुत्तमम् । ब्रह्मकुण्डस्य ईशाने स्थितं पापप्रणाशनम् । चतुर्वक्त्रं महादेवं संस्थितं तीर्थरक्षणे

īśvara uvāca | tato gacchenmahādevi bhairaveśvaramuttamam | brahmakuṇḍasya īśāne sthitaṃ pāpapraṇāśanam | caturvaktraṃ mahādevaṃ saṃsthitaṃ tīrtharakṣaṇe

اِیشور نے فرمایا: پھر اے مہادیوی، برہما کُنڈ کے اِیشان (شمال مشرق) میں قائم، گناہوں کو مٹانے والے اُتم بھَیرَوِیشور کے پاس جاؤ؛ وہ چہار رُخی مہادیو وہاں تیرتھ کی حفاظت کے لیے پرتِشٹھت ہیں۔

īśvaraḥĪśvara (Lord)
īśvaraḥ:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootīśvara (ईश्वर-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriya (Speech act/क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (वच्)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
tataḥthen, thereafter
tataḥ:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottatas (ततः)
Formअव्यय; अव्यय-प्रयोग (adverb: thereafter/from there)
gacchetshould go
gacchet:
Kriya (Injunction/क्रिया)
TypeVerb
Root√gam (गम्)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
mahādeviO great goddess
mahādevi:
Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootmahādevī (महादेवी-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; समासः—कर्मधारय (महती देवī)
bhairaveśvaramBhairaveśvara (a form of Śiva)
bhairaveśvaram:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootbhairava + īśvara (भैरव + ईश्वर)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (भैरवस्य ईश्वरः)
uttamamsupreme, excellent
uttamam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootuttama (उत्तम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषण
brahmakuṇḍasyaof Brahmakuṇḍa
brahmakuṇḍasya:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootbrahma + kuṇḍa (ब्रह्म + कुण्ड)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (ब्रह्मणः कुण्डम्)
īśānein the northeast (quarter)
īśāne:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootīśāna (ईशान-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; दिशावाचक (northeast)
sthitamsituated
sthitam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Root√sthā (स्था) + क्त (past passive participle)
Formकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषण (agreeing with bhairaveśvaram)
pāpapraṇāśanamdestroyer of sin
pāpapraṇāśanam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootpāpa + praṇāśana (पाप + प्रणाशन)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (पापस्य प्रणाशनम्)
caturvaktramfour-faced
caturvaktram:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootcatur + vaktra (चतुर् + वक्त्र)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; समासः—द्विगु (चत्वारि वक्त्राणि यस्य)
mahādevamMahādeva (Śiva)
mahādevam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootmahādeva (महादेव-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; समासः—कर्मधारय (महान् देवः)
saṃsthitamstanding/established
saṃsthitam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Root√sthā (स्था) + सम् + क्त (past passive participle)
Formकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषण (agreeing with mahādevam)
tīrtharakṣaṇefor the protection of the sacred ford
tīrtharakṣaṇe:
Adhikarana (Purpose/occasion as locus/अधिकरण)
TypeNoun
Roottīrtha + rakṣaṇa (तीर्थ + रक्षण)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (तीर्थस्य रक्षणम्)

Śiva (Īśvara)

Tirtha: Brahmakuṇḍa (context) and Bhairaveśvara (associated shrine)

Type: kund

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Scene: Śiva (Īśvara) instructs Devī: a four-faced Mahādeva as Bhairaveśvara stands in the northeast of a sacred pond (Brahmakuṇḍa), holding a protective stance over the tirtha; pilgrims approach with folded hands.

B
Bhairaveśvara
B
Brahmakuṇḍa
Ī
Īśāna (northeast)
M
Mahādeva
T
tīrtha

FAQs

Sacred geography is purposeful: specific forms of Śiva are installed to protect tīrthas and to remove sin from pilgrims.

Bhairaveśvara located in the Īśāna (northeast) of Brahmakuṇḍa within Prabhāsakṣetra.

Pilgrimage instruction: one should go (gacchet) to Bhairaveśvara as part of tīrtha-darśana.